0

پایداری عملیات مدیریت خاک _ از یک چشم انداز کلان را شرح دهید.

سوال پاسخ داده شده
گذاشتن نظر
0

پایداری عملیات مدیریت خاک _ از یک چشم انداز کلان را شرح دهید.

1-مقدمه

1-1-مدیریت پایدار خاک چیست؟ توسعه پایدار «تأمین کننده نیازهای فعلی است، بدون آنکه
توانایی نسلهای آتی را برای تأمین نیازهای خود از زمین، به مخاطره بینـدازد » (WCED ،١٩٨٧) ما میتوانیم این تعریف را به تعریف مدیریت پایدار خاک تعمیم دهیم. بدین ترتیب که مـدیریت پایدار خاک «نوعی مدیریت خاک است که تأمین کننده نیازهای فعلی است بـدون آنکـه توانـایی نسلهای آتی را برای تأمین نیازهای خود از آن خاک، به مخاطره بیندازد. بنابراین مدیریت خـاک وقتی پایدار است که ظرفیت خاک را برای تأمین نیازهای آیندگان تغییر ندهد. در این کتاب، تأکید خاصی بر نقش بیولوژی خاک در حفظ پایداری خاک شده است. عملیات مـدیریتی کـه اجتمـاع بیولوژیک خاک را تهدید مینماید، ممکن است با کاهش ظرفیـت خـاک بـرای تطبیـق بـا آینـده، پایداری خاک را نیز تهدید کند (Yachi وLoreau ،١٩٩٩) . پایداری خاک میتواند بوسیله تعدادی از عملیات مـدیریتی از جملـه فـزون کشـتی ، کاهش یا افزایش کیفیت آب، کم یا فزون کوددهی، بیتوجهی به استفاده از زیستکـش هـا، قـادر نبودن به حفظ سطح ماده آلی خاک و پاک کردن پوشش گیاهی طبیعی، تهدید شـود . اینهـا ممکـن است از طرق متفاوتی چون فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی (همانند افزایش فرسایش، شـور شـدن، بیابانی شدن) و یا فرایندهای بیولوژیک (همانند کاهش حاصلخیزی خاک)پایداری را تهدید نمایند. وقتی که مدیریت خاک ضعیف باشد، اغلب پایداری خاک، همزمان توسط ترکیبی از ایـن عوامـل تهدید میگردد. چون در بسیاری از مناطق دنیا، اثرات مدیریت ضعیف خاک بسیار شدید مـی باشـد لـذا پذیرش یا رعایت مـدیریت پایـدار خـاک، بـرای سیسـتم هـای طبیعـی و آینـده بشـر از اهمیـت فوقالعادهای برخوردار است. قبلاً عملیاتی که سبب بهبود مدیریت پایدار خاک میشوند بـه طـور مفصل در این کتاب توضیح داده شد. در این فصل ما پایداری خاک را از یـک چشـم انـداز کـلان مورد توجه قرار داده و وضعیت کنونی مدیریت پایدار خاک و چگونگی امکان تغییر آن در آینده را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

2- چشم انداز کلان _ پایداری خاک در حال و اینده

1-2-رویکردهای کلان فعلی به پایداری خاک 

رویکردها به پایداری خاک از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است. در برخی از مناطق پیشرفته تر جهان، افزایش بـیش از حـد مقـدار محصـول در واحـد سـطح در طـول قـرن گذشـته (Matson و همکاران، ١٩٩٧؛ Amthor ،١٩٩٨) به همراه کنترل جمعیت بشر، سبب شده است که مدیریت پایدار خاک نسبت به قبل بسیار شایعتر گردد. در اروپـا و بیشـتر منـاطق ایـالات متحـده آمریکا، عملیات زراعی غیر پایدار (همانند آنچه که در سالهای دهه ١٩٣٠ منجر به بوجـود آمـدن «داستبل » در غرب مرکزی گردید؛ Cook و همکاران، ١٩٩٩) ، راه را برای شکلهای پایـدارتر (Reeder و همکاران، ١٩٩٨؛ Lal و همکـاران، ١٩٩٨ ) کشاورزی منجمله برنامه حفاظت ذخائر و دیگر برنامههای ملی مشابه گشوده است. پیشرفتهای صورت گرفته در زمینـه ارقـام زراعـی و دانش بهتر در خصوص عملیات مدیریت پایدار، بدین معنی است کـه در تعـدادی از ایـن منـاطق فشار بر زمینهای زراعی در حال کاهش بوده و زمینها برای کاربریهای دیگری همچون جنگـل (Smith و همکاران، ١٩٩٧ )و یا سیستمهای تولید کم فشـرده (Lampkin ،١٩٩٠) مـورد اسـتفاده قرار گیرند. در دیگر مناطق جهان همچون نواحی حاره، مدیریت پایدار خاک ممکن است مشکلتر ۴۵٨ باشد، بطوری که هنـوز بطـور گسـترده ای از کشـاورزی کلـش ـ سـوزاندن اسـتفاده مـی شـود (Palm و همکاران، ١٩٩۶ ) . برای کشاورزان فاقد منابع کافی، اهداف کوتاه مدت( مانند دسترسـی سالانه به مقداری غذا برای بقاء) نسبت به تأثیرات دراز مدت عملیات مـدیریت خـاک ارجحیـت دارد. عملیات مدیریت خاک در این مناطق در حال پیشـرفت اسـت امـا تـا رسـیدن بـه مـ دیریت کشاورزی کـه بتـوان آن را پایـدار نامیـد، راه درازی در پـیش اسـت (Sanchez ،٢٠٠٠؛ Palm و همکاران، ١٩٩۶) . فقر در این مناطق منجر به تخریـب بیشـتر زمـین هـا شـده (Barbier ،٢٠٠٠) و دسترسی به پایداری خاک را مشکلتر مینماید. تعدادی از نویسندگان اعتقاد دارند که مسیر فعلی توسعه جهان، پایدار نبوده، چرا که اثرات متقابل بـین تغییـر اقلـیم، از بـین رفـتن تنـوع زیسـتی، افزایش فقـر و بیمـاری و رشـد نامتعـادل، بـا آسـیب پـذیری انسـان و طبیعـت در آمیختـه اسـت (McCarthy وDickson ,٢٠٠٠) . توسعه عملیات مدیریت پایدار خاک در آینده را بایستی مقـارن با منشور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جهان آینده مورد توجه قرار داد.

2-2-احتمالاً در آینده چه اتفاقی برای پایداری خاک خواهد افتاد؟ 

1-2-2-توافقات بین المللی که ممکن است پایداری خاک را در آینده نزدیک متأثر سازند: 

تعدادی از موافقتنامههای بینالمللی، قطعنامهها و اسناد وجود دارد که احتمالاً در آینده از قطعنامـه ۴۵٩ نزدیک بر مدیریت خاک تأثیر گذار هستند. برای مثال در بند ۴-٣ پروتکـلکیوتـو (UNFCCC) ، صریحاً از خاکهای کشـاورزی بـه عنـوان ۴۶٠ سازمان ملل در خصوص تغییر اقلیم بیوسفری مخزن یاد.unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.pdf )http://www) کربن برای شده است (IPCC ،b وa ,٢٠٠٠) . عملیات مدیریتی که سبب افزایش کربن آلی خاک میگردند (به عنوان مثال، کم خاکورزی، استفاده بیشتر از بهسازهای آلـی، اسـتفاده بیشـتر از کشـت مخلـوط، بهرهگیری از سطح بیشتری از مزرعه به عنـوان درختکـاری، کشـت گیاهـان زیسـت سـوختی ، محافظت و جلوگیری از بیابانزایی و غیـره؛ Lal و همکـاران، ١٩٩٨؛ Smith و همکـاران، ٢٠٠٠؛ ۴۶٣ Smith و همکاران، ١٩٩٧) ، ممکن است با استراتژی که به عنوان استراتژی «برد ـ برد » موسـوم مــیباشــد بــه افــزایش تنــوع زیســتی خــاک (Chan ،٢٠٠١) و پایــداری آن کمــک کنــد (Lal و همکاران، ١٩٩٨) دیگر معاهدات همانند معاهده سازمان ملل در خصـوص تنـوع زیسـتی (convention/org.biodiv(.www://http نیز احتمالاً از طریق مدیریت کشاورزی و مدیریت اراضی برای پایداری خاک مفید میباشند (به عنوان مثال Liangو همکاران، ٢٠٠١) . سایر موافقتنامههای بینالمللی و منطقهای همانند قطعنامه سازمان ملل در خصوص مقابله با بیابـان زائـی (UNCCD ،( LRTAP در خصوص آلودگی هوا نیز ۴۶۴ اجتماع عمومی سازمان ملل در مورد جنگلها و معاهده ممکن است به طور غیر مستقیم از طریق تاکید بر مدیریت اراضی، پایداری خاک را تحـت تـأثیر خود قرار دهد. در بخش بعدی چگونگی تأثیر موافقتنامهای چون پروتکل کیوتورا مثال خـواهیم زد که چگونه ممکن است در آینده نزدیک برپایداری خاک تأثیرگذار باشد.

2-2-2-یک مثال ـ تأثیر احتمالی پروتکل کیوتو بر پایداری خاک از طریق تأثیر بر مواد آلی خاک 

مواد آلی خاک نقش مهمی را در حفظ پایداری خاک ایفا مینماید. مواد آلی میتواند به حفظ ساختمان خاک، رطوبت خاک و جلوگیری از فرسایش کمک نماید، و به عنوان منبعی بـرای عناصر غذایی و مخزنی برای کربن باشد (فصلهای ٢ و ٣ و ۴ را ببنید). به نظر میرسد که افزایش سطح مواد آلی در خاکها، سبب افزایش فرایندهای بیولوژیک (فصلهای ٢ و ٣ را ببنید) و پایـداری خاک میگردد (Lal و همکاران، ١٩٩٨) . در پروتکل کیوتو، خاکهای کشاورزی بـه عنـوان مخـزن بیوسفری کربن مورد تأکید قرار گرفتهاند، یعنی جایی که از آن طریق میتوان تا حدی بـه کـاهش انتشار کربن به نقاط هدف کمک نمود. در صورتی که خاکهای کشاورزی به عنوان مخزن کربن به کار روند، در این صورت کشاورزان و مدیران اراضی برای افزایش مقدار کربن آلی خاک (SOC)  تشویق خواهند شد. در این مثال، ما توان بالقوه جهان برای افزایش کربن آلی خاک را مورد بررسی قرار میدهیم و بدین ترتیب در خصوص پایداری خاک که قرار است در آینـده افـزایش یابـد بـه دیدگاههای جدیدی دست خواهیم یافت. به دلیل فراوانی خاکهای کشاورزی تخلیه شده از کربن، توان بالقوه زیادی برای افزایش گرم ١۵ مخازن کربن خاک وجود دارد. کشت کار منجر به تلفات پنجاه و پنج Pg(هر Pg معادل ١٠ میباشد) کربن از کل خاکهـای جهـان مـی گـردد (Cole و همکـاران، ١٩٩۶) . بهتـرین عملیـات مدیریت کشاورزی نیز فقط توان حفظ بخشی از این مقدار از کربن خاک را دارا میباشند. Cole و همکاران (١٩٩۶) تخمین زدهاند که در مقیاس جهانی، سالیانه مقدار Pg ٨/٠-۴/٠ کربن مـی توانـد در خاکهای کشاورزی تثبیت شود که در این صورت در طول مدت صد سـال، Pg ٨٠-۴٠ کـربن افزایش مییابد. با وجود این بیشبینیها بیش از این مقدار را نیز تصویر نمودهاند. در مناطق خاصی ممکن است روند تلفات کربن از خاکهای کشاورزی بـه کلـی تغییـر نماید. برای مثال تخمین زده شده است که با ورود خاکورزی حفاظتی به آمریکا، مخـازن کـربن آلی در طول ٣٠ سال گذشته، Pg ۴/١ افزایش یافتند (Donigian و همکاران، ١٩٩۴)، و این تـوان بالقوه را دارند تا در ۵٠ سال آینده این مقدار را به Pg ۵ افزایش دهند (Lal و همکـاران، ١٩٩٨؛) .١٩٩٣ ، Johnson و Kern تخمینها نشان میدهـد کـه در ١٠٠-۵٠ سـال آینـده و در صـورت بکـارگیری تمـامی مـدیریت هـای موجـود، ایـن تـوان وجـود دارد کـه در اراضـی قابـل کشـت در آمریکـا سـالیانه Pg ٢٠٨/٠-٠٧۵/٠ کربن تثبیت شود (Metting و همکاران، ١٩٩٩؛ Lal و همکاران، ١٩٩٨) کـه در طول ١٠٠ سال معادل Pg ٨/٢٠-۵/٧ کربن میباشد. در آمریکا تخمین زده شـده اسـت کـه در صورت به کارگیری بهترین عملیات مدیریتی میتوان سطح کربن آلی خاک را تا میـزان ٧۵ تـا ٩٠ درصد مقدار آن در قبل از کشت حفظ نمـود (Donigian و همکـاران، ١٩٩۴) . در اروپـا نیـز بـه عنوان مثال تخمین زده میشود مقدار Pg ١١٣/٠ کربن در سال میتواند تثبیت گـردد (ایـن مقـدار کاشـته شـده در اراضـی بـلا اسـتفاده نیـز ۴۶۵ شامل کربن تثبیت شده توسط گیاهان زیست انرژی میباشد (Smith و همکاران، ٢٠٠٠)؛  که در طول ١٠٠ سال معـادل Pg ٣/١١ کـربن مـی باشـد . در بعضی از مناطق این توان بالقوه وجود دارد که تثبیت کربن در خاک بیشتر از مقداری باشد کـه در حین کشت و کارتلف میشود، اما این توان در کل پائین میباشد. بیشتر این توان بـرای معکـوس کردن روند تلفات کربن آلی خاک، مربوط به مناطق معتدلهای هماننـد اروپـا و آمریکـای شـمالی است. براساس نظرات Lal و همکاران (١٩٩٨ ) در آمریکا و Smith و همکاران (٢٠٠٠) در اروپـا، در بهترین حالت در حدود ٢:١ تا ٣:١ از کل کربن آلی خاک که در کل کشاورزی جهان به هـدر رفته، در طول ١٠٠ سال آینده قابل جبران میباشد.

افزایش سالیانه کربن آلی خاک، تنها میتواند در حدود ١٠٠-۵٠ سال ادامه داشـته باشـد (Cole و همکاران، ١٩٩۶؛ Smith و همکاران، ١٩٩٧) ، چون اکوسیستم به تعادل جدیدی خواهـد رسید که افزایش سالیانه کربن آلی خاک کاهش و در نهایت متوقف خواهد شد. در این خصـوص در صورت سازگاری فعالیتهای بشر با بند ۴-٣ پروتکل کیوتو، در طول ۵٠ تا ١٠٠ سال از زمـان پذیرش یا بکارگیری این روش، مخزن کربن آلی خاک اشباع خواهد شد. گرچه این ارقام براساس محاسبات میدانی برآورد نشده است ولی در صورتی که ٣:١ تا ٢:١ از مواد آلی هدر رفته از خاک زراعی قابل جایگزینی باشد، پایداری خاک میتواند به همان نسبت در اراضی زراعی فعلی افزایش یابد. که مـی تواننـد سـبب افـزایش تثبیـت کـربن و ارتقـاء پایـداری خـاک در کاربریهای اراضی اکوسیستمهای خاکی گردند شامل I) تعدادی از کاربریهای اراضی زراعی (قسمت بالا را ملاحظه ، چمنـزار، مرا تـع و جنگـل، III (حفاظـت و ایجـاد کنید)؛ II) گیاهان زراعی زیسـت تـوده ای ، جنگلها و چمنزارهای شهری، IV) بازسازی بیابانها و اراضی تخریـب خیسزارها (تالاب ها) Metting و همکـاران، یافته V) حفاظت از رسوبات، اکوسیستمهـای آبـی، تونـدرا و تایگـا ١٩٩٩ میباشند. در طول یک دوره ۵٠ ساله، کل تـوان بـالقوه تثبیـت کـربن کـره خـاکی کـه در برگیرنده تمامی این فعالیتها میباشد Pg ٧١/٨-۶۵/۵ کربن در سال برآورد شده است (Metting و همکاران، ١٩٩٩) که به تنهایی ده برابر توان بالقوه تثبیت کربن اراضی کشاورزی است. با توجه به اهمیت ماده آلی در حفظ حاصلخیزی بیولوژیک و پایداری خاک، این مقدار از کربن تثبیت شده میتواند در طول ۵٠ سال آینده سبب پایداری خاک در خیلی از مناطق جهان گردد. با وجود ایـن، لازم است در موقع توجه به تثبیت کربن در خاک، کلمه «توان بالقوه» مورد تأکید قرار گیرد. بـرای دستیابی به این مقدار افزایش کربن خاک، لازم است تا از انواع سیستمهای مدیریت اراضی حداکثر بهرهبرداری را کرد که در عمل ممکن است مشکل باشد. بارزترین دلیل در این خصـوص راهکـار محافظه کارانهای است که در مطالعه اخیر انجمن سلطنتی، در مورد نقش مخازن کـربن در تعـدیل تغییر اقلیم مد نظر قرار گرفته است (انجمن سلطنتی، ٢٠٠١)

3-2-2-ایداری خاک در ١٠٠-۵٠ سال آینده 

گرچه اسناد و قطعنامههای مورد اشاره در بندهای ٢-٢-١ و ٢-٢-٢(این فصل) در آینده نزدیک پایداری خاک را تحت تأثیر قرار خواهند داد ولی روند دراز مدت آن، تابع محدودیتهای اجتماعی، سیاسی و رشد اقتصادی مناطق مختلف جهان خواهد بود. در حالی که آینـده سیاسـی و ، میتواند مورد ارزیابی ۴٧٠ اقتصادی، قابل پیشبینی نیست، ولی تعدادی از رویدادهای محتمل آتی (SRES ،(IPCC  قرار گیرد. در یک گزارش ویژه (گاز گلخانهای) در مورد سـناریوهای انتشـار (٢٠٠٠b) توسعه جهان آتی را به صورت محدودهای از «خط و مشیها » توصیف کرد. این خط ۴٧٢ و مشیها SRES ،برای استفاده در مطالعات تأثیر تغییر اقلیم سازگار شده بودند (بـه عنـوان مثـال Parry ،٢٠٠٠) . تفسیر خطـوط راوی SRES مـورد اسـتفاده توسـط Parry( ٢٠٠٠)بـه صـورت شماتیک در شکل ١ خلاصه شده است. در این شکل محور x مقیاس فاصلهای واحدهای سیاسـی را از واحدهای سیاسی منطقهای و دولتهای توسعه یافته گرفته تـا سـطح بـالایی از همکاریهـای جهانی را نشان میدهد. محور y چهارچوب اقتصادی را از اقتصادهای کاملاً خصوصی بـازار آزاد را نشان میدهد. هر کدام از چهاربخش گرفته تا یک اقتصاد اجتماعی مانند اقتصاد سوسیالیستی شکل، سناریوهای جهانی متفاوتی را نمایش میدهند. برای تجلی اهداف سناریوهای انتشـار ، A1 بر حسب مصرف سوخت فسیلی، خود به سه سناریو تقسیم شده است، که این زیـر تقسـیمات در اینجا کمتر مورد توجه میباشند

4-2-2-تأثیرات این رویدادهای متحمل آتی بر پایداری خاک چیست؟ 

بازارهای جهانی (A1) . در این سناریو، تأکید بر پیگیری رشد اقتصادی بـوده و کمتـر بـه توسـعه پایدار توجه میگردد و سیاستها بر این فرضیه استوار میباشند که سیستمهای طبیعـی در مقابـل فشارهای بشر از قدرت بازیابی فـوق العـاده ای برخـوردار مـی باشـند (Parry ،٢٠٠٠) . در سـناریو بازارهای جهانی، پایداری خاک به دلیل عدم توجه بـه توسـعه عملیـات مـدیریت اراضـی پایـدار میتواند صدمه ببیند. علاوه بر آن، گرچه افزایش درآمد سبب ثروتمند شدن همه خواهـد گردیـد، ثروتمنــدان در مقایســه بــا فقــرا، ثروتمنــدتر خواهنــد شــد (Parry ،٢٠٠٠) . بــه خــوبی معلــوم شده است که فقر منجر به جنگلتراشی (Weis ،٢٠٠٠) و در نهایـت تخریـب اراضـی مـی گـردد (Barbier ،٢٠٠٠) . در این سناریو، افزایش درآمد مردم فقیر در جهان تنها زمانی میتواند موجـب افزایش پایداری خاک شود که فقر بوسـی له اقتصـادهای «down – Trickle «تولیـد شـده در ایـن سناریو، از بین برود.

پایداری جهانی (B1) . در این سناریو، تمایل زیادی وجود دارد تا مشکلات جهانی با اسـتفاده از راه حلهای جهانی و از طریق بنگاههای بینالمللی قدرتمند و رعایت قوانین بینالمللی حل شـوند (Parry ،٢٠٠٠) .تجارت بینالمللی قوی شده اما نیازهای زیست محیطی، دچار چالشهای عظیمـی خواهد شد. همچنین قابل پیشبینی است که دولتها بـه کشـاورزی دوسـتدار محـیط زیسـت الـزام بیشتری داشته باشند (OECD ،١٩٩۶) . بدون شک در این سناریو پایداری خاک بـا بـه کـارگیری قوانین جهانی و مداخله آنها برای افزایش پایداری خاک در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافتـه، بهبود خواهد یافت. تشکیلات اقتصادی محلـی (A2 ) . براساس این سناریو، تصمیمات سیاسی در سطح ملی و استانی اتخاذ شده و جامعه براساس ارزشهای کوتاه مدت مصرفگرایـی شـکل مـی گیـرد . در کشـورهای فقیرتر، اقتصاد حمایتی و سیاستهای تجاری، سبب سرکوب نوآوری و توسعه اقتصادی میگردد. فاصله اقتصادی بین کشورهای توسعه یافته شمالی و فقیر جنوبی افزایش مـی یابـد . سیاسـتمداران کیفیت محیطزیست را در مقایسه با اقتصاد ملی و نیاز مصرف کنندگان در اولویتهای پائینتـری قرار میدهنـد (Parry ،٢٠٠٠) . پایـداری خـاک در ایـن سـناریو در کشـورهای پیشـرفته متحمـل جراحاتی میشود اما در مناطق کمتر توسعه یافته که در حال حاضر نیـز خـاک در معـرض خطـر میباشد این صدمات بسیار شدیدتر میگردد. نظارت محلی (B2) . در این سناریو، مسائل زیستمحیطی برحسب شرایط بومی بـه طـور محلـی حل میشود. حکومتها در سطح محلی ظاهر شده و از طبیعت اقتصاد محوری برخوردارند. جهان شکل ناهمگونتری خواهد داشت و به دلیل عدم وجود عملکرد محلی هماهنگ شده، نابرابریهای نسبی افزایش مییابد. در این سناریو محیطزیست بهرهمند خواهد شد ولی این بهرهمندی بیشتر از سناریو پایداری جهانی(B1) نخواهد بود، چون سیاستهای زیست محیطی فاقد هماهنگی مکانی میباشد (Parry ،٢٠٠٠) پایداری خاک در این سناریو نیز افزایش مییابد و این بدان معنی اسـت که در این سناریو در فقیرترین مناطق نیز منابع قابل دسترس بوده تا سیاستهای مدیریت اراضی و پایدار محلی را تکمیل نماید. در میان این سناریوها، سناریوهای بازارهای جهانی، و پایـداری جهـانی دارای کمتـرین رشد جمعیت خواهند بود. بنابراین این سناریوها در مقایسه با دو سناریوی دیگر از فشـار کمتـری بر اراضی کشاورزی جدید برخوردار خواهند بود و از اینرو احتمالاً پایداری خاک را کمتر تهدید خواهند کرد. با احتساب رشد جمعیت، بدترین و بهترین سناریو برای پایداری خـاک بـه ترتیـب سناریو تشکیلات اقتصادی محلی و سناریو پایداری جهانی خواهد بود. در حالی که سناریو نظارت محلی ممکن است متولی جهانی باشد که به لحاظ زیستمحیطی هوشیار میباشـد ولـی افـزایش جمعیت در این سناریو در مقایسه با سناریو بازارهای جهانی بیشـتر اسـت و ایـن امـر مـی توانـد سیاستهای مدیریت اراضی اقتصاد محور را در مقابل نیاز به اراضی بیشتر برای تولیـد غـذا قـرار دهد که حاصل آن افزایش تهدید تخریب خاک خواهد بود. تغییر اقلیم میتواند در آینده پایداری خاک در کشورهای فقیرتر را تهدیـد نمایـد چـون پیشبینی شده است که در اقلـیم هـای آینـده، عملکـرد غـلات در بسـیاری از منـاطق حـاره ای و زیرحــارهای (Fischer و همکــاران، ٢٠٠١؛ Rosenzweig وParry ,١٩٩۴) ، در کشــورهایی کــه دارای ظرفیت سازگاری اندکی هستند، کاهش خواهد یافت (IPCC ،٢٠٠٠).در این مناطق کاهش برگشت ماده آلی به خاک و افزایش تقاضا برای اراضی برای جبـران تـأثیرات کـاهش محصـول، موجب افزایش اثرات منفی برپایداری خاک خواهد شد. حتی در مناطق معتدله نیز اگر متوسط این تغییرات سالیانه اقلیم اندک باشد امکان افـزایش ریسـک کـاهش محصـول در اثـر خشکسـالیهای حاصل از تغییر اقلیم از سالی به سالی دیگر وجود دارد. در طـول سـالهای متمـادی ایـن ریسـک افزایش خواهد یافت (Porter و Semenov ،١٩٩٩) . تأثیرات احتمالی خطوط ترسیم شده جهـانی بر پایداری خاک در شکل ٢ بطور خلاصه نمایش داده شده است.

چون در خصوص آنچه در آینده برای پایـداری خـاک اتفـاق خواهـد افتـاد هیچگونـه پیشگویی دقیقی ممکن نیست لذا ما در اینجا خطوط واقعی را که براساس دلایل معتبر اقتصادی ـ اجتماعی و مدلسازی میباشند را برای ارزیابی تأثیرات طیفـی از آینـده محتمـل پـذیرفتیم . شـاید تعدادی از آیندههای محتمل پیشبینی شده معتبرتر از سایرین باشند و روند سیاسی و یا اقتصـادی فعلی در جهت جهانی شدن بوده و دنبالهرو افزایش تجارت آزاد باشد (McCarthy و Dickson ، ٢٠٠٠) ولی با وجود این، تعدادی قطعنامههای بینالمللی و اسناد در حال تهیه میباشند که احتمالاً بتوانند پایداری خاک را در آینده نزدیک افزایش دهند. در آینده حـداقل منـاطقی از جهـان دارای اجزائی از تمامی سناریوها خواهند بود، اما براساس روند کنونی، بـه احتمـال قـوی آینـده دارای ترکیبی از سناریوهای بازار جهانی و پایداری جهانی خواهد بود. در هنگام برنامهریزی برای آینده، برای غلبه بر تردیدهای ذاتی، بایستی انواعی از استراتژیهای مدیریت خاک توسعه یابنـد کـه در حال حاضر مفید میباشند و پیشبینی میشود که در آینده نیز مفید خواهند بود.

3- تقویت یک استراتژی«بدون تحسر» برای مدیریت پایدار خاک

حرکت در جهت مدیریت پایدار خاک در سطح جهان، میبایستی با راهحلهای مربـوط به مشکلات زیستمحیطی و موضوعات اجتماعی ـ اقتصادی و یا سیاسی چون فقر، امنیت غذایی و رشد جمعیت همراه باشد. راه حلهای جهانی برای پایداری خاک به عنوان جزء بزرگتر و جامع استراتژیهای توسعه پایدار قابل دسترسی خواهند بود. با وجود این صرف نظـر از چشـم انـدازها ی سیاسی و اقتصادی آینده تعدادی از بهترین عملیاتهای مدیریتی وجود دارند که میتوانند اکنـون رعایت شوند تا پایداری خاک را در آینده افزایش دهند. این عملیاتها شـامل : توقـف پاکسـازی پوشش طبیعی گیاهی، حفظ مواد آلی خاک از طریق خاکورزی دقیـق، مـدیریت بقایـای گیـاهی، استفاده از بهسازهای آلی، آبیاری و کوددهی دقیق، انتخاب دقیق نوع گیاه و تناوب، استفاده دقیق از زیستکشها و بهسازهای خاک میباشد. این عملیات مشابه مـواردی اسـت کـه در فصـل ١١ در خصوص حرکت به سوی «زراعت میکروبی» گفته شد. اکنون استراتژی که به موجب آن عملیات مدیریتی به مفید بودن برای خاک شهرت یافته، تکمیل شده است و انتظار میرود که این استراتژی که به استراتژی «بدون تحسر» معـروف اسـت قدرت بازیابی این خاکها را در مقابل چالشهای آینده ارتقا دهـد . نمـای شـماتیکی از چگـونگی افزایش قدرت بازیابی خاک توسط سیاست «بدون تحسر» در شکل ٣ نشان داده شده است. پلات اصلی هر بخشی از شکل ٣(اقتباس از پلاتی است که برای اثبات آسـیب پـذیری اکوسیستم توسط Smit و همکـاران، ٢٠٠٠ اسـتفاده شـده اسـت ) نشـانگر تغییـ رات مقـدار تـنش (سایهدار) تغییر میکنـد، اکوسیسـتم و یـا ۴٧۶ محیطزیست میباشد. وقتی که تنش در ناحیه تحمل خاک به تنش محیطی مقاومت نشان میدهد. مشکلات وقتی بروز میکند که مقدار آن در خارج از این ناحیه قرار گیرد. در شکل a -٣ که سیستم مدیریتی ثابت مانده است، دامنه تحمل نیز در طول این مدت ثابت مانده است، در حالی که در شکل b -٣ مدیریت خاک در زمان صـفر تغییـر کـرده است تا قدرت بازیابی سیستم بهبود یابد.

4- نتیجه گیری

تعدادی از اسناد و موافقت نامه های بین المللی موجود همچون پروتکل کیوتو ممکن است
در آینده نزدیک به طور غیرمستقیم و از طریق ایجاد انگیزه برای مدیریت بهتر مواد آلی خاک سبب افزایش پایداری خاک شوند. در صورت اجرای کامل پروتکل کیوتو این امکان وجود دارد که3/1 تا 2/1 از کربن خاک که در اثر فعالیتهای کشاورزی در جهان تلف شده است درصد سـال آینـده مجدداً در خاک ذخیره شود. در صورتی که چنین سرمایهگذاری در مدیریت پیشرفته خـاک انجـام گیرد، در آینده نزدیک در بسیاری از مناطق جهان پایداری خاک به طور محسوسی بهبود خواهـد یافت. پایداری خاک در آینده دور، بستگی به توسعه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جهان در آینـده خواهد داشت. یک سناریو (پایدار جهانی) به روشنی پایداری خاک را منتفع خواهد نمود، سناریو دیگر (تعهدات محلی) به روشنی به آن صدمه خواهد زد و دو سناریو دیگر (بازارهـای جهـانی و تشکیلات اقتصادی محلی) مخلوطی از تشویقها و ضد تشویقها را برای مدیریت پایدار خاک به ارمغان خواهند آورد (Sanchez ،٢٠٠٠).

منبع :

  • وزارت جهاد کشاورزی سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی مرکز اطلاعات و مدارک علمی

جهت خرید انواع خاک مناسب برای بستر های کشاورزی و نیز خاک های مناسب گیاهان زینتی به صورت بسته بندی به بستر عرضه خاک و مشتقات وارد شوید . بستر خاک و مشتقات

جهت تماشای ویدئوی آموزشی رایگان وارد بستر مرکز آموزش شوید . بستر مرکز آموزش ویدئویی

سوال پاسخ داده شده
گذاشتن نظر
شما در حال مشاهده 1 از 1 پاسخ هستید ، برای دیدن همه پاسخها اینجا را کلیک کنید .
پاسخ خود را بنویسید .