2

طبقه بندی آفات انباری را از نقطه نظر خسارت بیان نمایید ؟

با عرض سلام و درود خدمت دوستان عزیز خواهشمندم اطلاعاتی در زمینه آفات انباری ارایه نمایید و میزان خسارت هر یک را بیان نمایید .

با تشکر

بعنوان سوال برجسته علامت گذاری شد
گذاشتن نظر
1

محصولات انباری برخلاف آنچه که اغلب تصور می شود تنها به چند قلم از غلات و حبوبات محدود نمی گردد .

به طور کلی تمام :

مواد غذایی 

صنعتی

و غیره را که به نحوی در انبارها ، سیلوها و منازل نگهداری می شوند و مورد حمله آفات قرار می گیرند را شامل می گردد .

بنابراین انواع :

غلات

حبوبات

محصولات آردی نان

دانه‌های روغنی

بذرها

میوه های خشک

مواد گوشتی

دارویی

چوبی

پشمی

نخی

منسوجات پوست

کلکسیون های جانوری

کتابخانه‌ها

و صدها اقلام دیگر می‌توانند جزو محصولات انباری محسوب شوند .

هر کدام از این مواد دارای آفات ویژه خود می باشند .

مهمترین آنها را حشرات  تشکیل می‌دهند.

زیان هایی را که آفات در انبارها و در سطح جهانی تنها به غلات وارد می‌کنند طبق گزارش سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد هر سال حدود ۱۰ درصد محصول برداشت شده می‌رسد .

در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان حشرات انباری هر سال ۱۲ میلیون تن غلات مختلف را نابود می کند .

شگفت آور آنکه هر سال حدود ۱۰۰ میلیون تن غلات نیز در اثر عدم مراقبت‌های لازم در انبار ها از بین می روند .

به طور کلی طبق گزارشهای مجامع بین‌المللی خسارت آفات در انبارها هر سال به میزان ۳۰ درصد تولید می رسد .

ناگفته نماند که مقدار  این خسارت در بعضی از نقاط جهان بر روی پاره‌ای از محصولات کشاورزی تا ۵۰% محصول برداشت شده نیز خواهد رسید .

در ایران خسارت بعضی از سوسک های حبوبات به میزان ۷۵ درصد و گاهی تا ۱۰۰ درصد محصول می رسد .

یک نظر کوتاه به مقدار خسارت آفات انباری روی تولیدات کشاورزی مختلف نشان می‌دهد که هر سال میلیارد‌ها تومان به اقتصاد کشورهای در حال رشد و توسعه از این راه زیان وارد می گردد.

اگر روزی انسان موفق به جلوگیری از این ضایعات شود  یا مقدار این زیان‌ها را به حداقل کاهش دهد مسلما در بهبود زندگی اجتماعی مردم و اقتصاد کشورها بسیار موثر خواهد شد .

سابقه انتشار آفات انباری از قاره ای به قاره دیگر با به وجود آمدن کشتی های بادبانی قاره ای شروع می شود .

از یک طرف کارکنان این کشتی‌ها برای مصرف تغذیه ماهیانه خود اجبارا مقدار زیادی مواد غذایی همراه برمی داشتند.

از طرف دیگر با توسعه و بسط تجارت دریایی آفات قاره ای از جمله آفات انباری همراه با محصولات آنان از قاره ای به قاره دیگر وارد می گردید .

از این رو با توجه به وضع بیولوژی اغلب آفات انباری انتشار آنها در قاره جدید بدون معارضه صورت می گرفت و به این دلیل آفات انباری از مهم ترین حشرات همه جایی هستند .

 تمام فرآورده های کشاورزی که در منطقه‌ای تهیه می گردد در همان محل مصرف نمی‌شود .

 بلکه مقداری از آنها پس از انبار کردن در انبار و آلوده شدن با آفات انباری به سایر نقاط همان کشور حمل و موجب آلودگی انبارهای محل جدید خواهد شد .

از طرف دیگر اغلب محصولات کشاورزی تولید شده در کشوری کفاف مصرف این کشور را نخواهد داد .

بنابراین اجبارا این کشور کسری کالاهای مورد نیاز خود را از خارج وارد می‌کنند .

بدین طریق آفات انباری نیز از کشور صادر کننده به کشور جدید انتقال خواهد یافت .

 آفات انباری علاوه بر زیان های کمی باعث خسارت کیفی محصولات انبار شده نیز خواهد شد .

اگر شرایط اکولوژیک برای فعالیت آفات مختلف فراهم باشد محصول به مدفوع و پوسته های لارو حشرات و کنه ها و یا فضولات جوندگان  آلوده شده و از مرغوبیت آن نیز کاسته خواهد شد .

تغذیه چنین محصولاتی بهداشت مصرف کننده را نیز ممکن است به مخاطره بیندازد.

بارها دیده شده است اشخاصی که از مواد آلوده به کنه‌ها تغذیه نموده اند دچار مسمومیت‌های حاد و اختلالات گوارشی شدید گشته اند .

بین حیوانات اهلی اسب نسبت به مواد آلوده به کنه ها حساسیت بیشتری نشان می‌دهد .

به طوری که اگر این آلودگی شدید باشد اغلب پس از خوردن به قولنج شدید مبتلا شده و تلف می گردند .

اگر آرد و فرآورده‌های آن مورد حمله حشرات قرار بگیرند اغلب رنگ طبیعی خود را از دست داده و طعم بدی پیدا می‌کند .

این‌گونه محصولات ارزش تجارتی و نانوایی خود را از دست خواهند .

سوسک های حبوبات که لارو  آنها در داخل دانه حبوبات زندگی می‌کنند می‌توانند کیفیت محصولات را به سرعت پایین آورده و یا آن را غیرقابل مصرف سازند .

اگر برای از بین بردن این سوسک ها مبارزه موثری نیز صورت بگیرد به علت اینکه لاشه لارو ها و حشرات کامل در داخل  دانه باقی خواهند ماند که چنین محصولاتی حداقل برای مصرف انسان به هیچ وجه مناسب نخواهد بود .

زیان های کیفی گاهی به صورت از بین رفتن ویتامین‌ها و دیگر عناصر اصلی محصول بروز می‌کند .

شپشه گندم که به دانه‌های غلات حمله می کند ترجیح می‌دهد در درجه اول از جوانه دانه ها که از لحاظ مواد قندی بسیار غنی می‌باشد تغذیه نماید .

سوسک های حبوبات که لارو  آنها از محتویات دانه ها تغذیه می کنند می‌توانند به طور متوسط ۵۰ درصد مواد درونی دانه ها را از بین ببرند .

در این میان ۲۵ درصد آن ماده پروتئینی می باشد .

همچنین برنج آلوده به حشرات انباری در مدت هشت ماه بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد ویتامین B خود را از دست می دهند .

همین پژوهشگران  در سال 1954 نشان دادند دانه های غلاتی که مورد حمله آفات قرار می گیرند و یا هنگام برداشت و حمل و نقل به وسیله عوامل مکانیکی شکسته می شوند

در اثر اکسیداسیون و واکنش های شیمیایی مقدار اسیدهای چرب آزاد آنها افزایش می یابد و در نتیجه محصول در اصطلاح ترش مزه خواهد شد .

آفات انباری علاوه بر زیان های کمی و کیفی بهداشت مصرف‌کنندگان را نیز به خطر می‌اندازد .

کارگرانی که با پوست های تجارتی آلوده به سوسک های Dermestes به طور مستقیم سر و کار دارند به سیاه زخم شدید مبتلا می گردند .

علت ابتلا مربوط به تماس دست ها با مدفوع حشره که ممکن است به عامل بیماری ساه زخم آلوده باشد .

 سوسکهای تاریک زی Tenebrionidae  که معمولاً در جاهای تاریک و انبار های آلوده به آفت به سر برده و از مواد آلی در حال تجزیه تغذیه می کنند

مایع تحریک کننده از مخرج دفع می کنند که در صورت تماس با بدن انسان ناراحتی‌های پوستی ایجاد می‌کنند  .

اگر انسان از مواد غذایی آلوده به این ترشحات مصرف نماید در اطراف :

دهان

بینی

و چشم ها

جوش های دردناکی به وجود می‌آید .

این جوشها با گذشت زمان پوسته پوسته شده و از بین خواهد رفت اما پس از بهبودی جای آنها به حالت بی رنگ باقی می‌ماند .

تجمع بعضی از سوسک ها مانند لمبه گندم یا Trogoderma granarium    روی غلات انباری گاهی محصول را به طور کلی غیر قابل مصرف می نماید .

نان پخته شده از آردی که به موهای بلند لارو  این حشرات آلوده است در دستگاه گوارشی مصرف کنندگان اختلالات شدیدی ایجاد خواهد کرد .

تغذیه از محصولات آلوده و آفات انباری در دامها نیز ناراحتی‌های مختلف پدید می آورد .

به طوری که اگر از مدتی از جو آلوده به شپشک گندم Sitophilus granarius تغذیه کند در دستگاه گردش خون آن اختلالاتی بروز خواهد کرد .

 اهمیت آفات انباری :

1 –  آفات انباری دسترنج نهایی تولید کننده را مورد حمله قرار می دهند در صورتی که برای آفات زراعی و باغی گیاه می تواند خسارت را تا حدودی جبران کند ولی محصولات انباری این قدرت را ندارند و دچار آسیب کمی و کیفی می شود .

2 –  بقایای آفات انباری در محصولات انباری به ویژه محصولات غذایی از نظر بهداشتی مضر میباشد .

3 –  بر خلاف آفات در محیط باز که تحت کنترل عوامل طبیعی مختلف قرار می‌گیرند آفات انباری در محیط های ساده تر و مناسب هستند و زودتر به صورت طغیانی در خواهند آمد .

4 – آفات انباری معمولاً تنوع میزبانی دارند برای همین روش های مختلف انبارداری در کنترل آنها اهمیت ویژه خواهد داشت .

5 –  بعضی از آفات انباری می توانند هم در مزرعه و هم در انبار خسارت وارد سازند و یکی از محیط ها کانون آلودگی را برای مکان دیگر فراهم می نماید .

6 –  با توسعه تجارت داخلی و خارجی آفات انباری می توانند سریعاً از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل شده و باعث آلودگی شوند .

7 –  بسیاری از آفات انباری حاصل تغییر رژیم غذایی حشرات بی زیان هستند .

8 –  آفات انباری همه جا زی هستند .

موجودات زنده‌ای که به محصولات انباری خسارت می زنند شامل :

 حشرات

کنه‌ها

جوندگان

و قارچ ها می باشند .

 تاکید بیشتر این مقاله بر روی حشرات به ویژه راسته سخت بالپوشان میباشد و به طور جزئی تر به سایر آفات انباری نیز توجه خواهیم نمود .

 بعضی از حشرات را آفات محیطی می‌گوییم مثل Thysanura و سوسریها که ممکن است در انبار یافت می شوند و آفت انباری محسوب می‌شوند .

شپشهای چوب و کتاب

موریانه ها

گوشخیزک ها

مگس ها

هزار پایان 

صد پایان 

خرخاکی ها

از انواع آفات محیطی می باشند .

 طبقه بندی آفات انباری از نظر نوع خسارت :

 1 – آفات اصلی یا درجه اول Major Pest , Key pest :

این آفات به تغذیه از محصولات انباری سازش پیدا نمودند و در اغلب نقاط دنیا یافت می گردند و اکثراً بر علیه آنها مبارزه صورت می گیرد .

از جمله این آفات می‌توان به :

شپشک استرالیایی گندم

شپشک دندانه دار

شپشک برنج

شپشک گندم

لمبه و بید گندم

بعضی از سوسک های حبوبات 

شب پره هندی

اشاره نمود .

2 – آفات درجه دوم یا اتفاقی Minor Pest , Occosional pest :

 شامل گروه بزرگی از حشرات و کنه ها هستند .

حدود ۱۷۵ گونه حشره شناسایی شده‌اند که به طور اتفاقی در سیلوها و انبارها خسارت وارد می‌سازند .

آفات درجه دوم در شرایط خاصی تبدیل به آفات می‌شوند .

مثلاً دانه های سالم غلات توسط آفات درجه اول  آسیب دیده و شکسته می گردند و سپس آفات درجه دوم قادر در به حمله به بذور شکسته می‌شوند .

مانند :

سوسک نان

سوسک توتون

سوسک موزه

سوسک سیاه آرد

سوسک شاخک کوتاه آرد

سوسک سیاه غلات 

3 – آفات اتفاقی:

حدود ۱۵۰ گونه حشره و کنه همراه با آفات درجه یک و دو در انبارها یافت می‌شوند .

این آفات ندرتا به دانه‌ها خسارت می‌زند و معمولاً از قارچ های انباری و میکروارگانیسم های موجود بر روی محصولات تغذیه می‌کنند .

از جمله این آفات می‌توان به :

سوسک‌های عنکبوتی

سوسک های خانواده Tenebrioniadae

سوسک های خانواده Staphylinidae

  بیدهای خانواده Tinieedae

اشاره نمود .

4 – حشرات پارازیتوئید و شکارگر که در انبارهای یافت می‌شوند .

گر چه منجر به کنترل آفات انباری می‌گردند اما بقایای آن همراه با محصول می شوند ممکن است مضر باشد .

چون اکثر آفات انباری راسته سخت بالپوشان هستند یک طبقه‌بندی فقط برروی Coleptera صورت گرفته و شامل  :

 1 –  چوب خوار ها :

 معمولاً از چوب های خشک و یا چوب های صنعتی تغذیه می کند مانند حشرات خانواده :

Anobidae

Lyctidae

2 –  دانه خوار ها Clethrophages :

 عمدتا از دانه های غلات و بقولات تغذیه می‌کنند مانند گونه های جنس :

Sitophillus spp

Callosobruchus spp

3 – ریزه خوارها Psichophages :

این حشرات قادر نیستند از دانه های کامل بخورند ولی از دانه های شکسته شده در انبار بخوبی تغذیه می کنند مانند حشرات خانواده :

Ostomatidae 

Cucujiidae 

Lathritidae

 4 -ساپروفیت ها Saprophages :

مانند حشرات خانواده Criptophagidae

5 -قارچ خوارها Mycophages :

مانند :

Mycetophagiidae و Endomychiidae 

 6 – لاشه خوار ها Necrophages مانند : 

Dermestidae

Cleridae 

 Corynetidae

7 – Harpactophages :

از حشرات گوشتخوار و حشرات شکارگر تغذیه می کنند.  

شناخت افات انباری از نظر موقعیت :

تاکسنومی انها

سیکل زندگی

زمان فعالیت

نوع تغذیه

محل اختفا

آگاهی از دامنه میزبانی 

 عادات انها

باعث کنترل موثر این افات می شود.  

سخت بال پوشان آفات انباری :

سوسک گوشتخوار (Corynetidae, Coleoptera) :

 مورفولوژی :

 حشره کامل به رنگ آبی فلزی

به طول 5/3 تا 7 میلیمتر 

پاها و بندهای اول شاخک به رنگ زرد مایل به قرمز می باشد. شاخک ها 11 بندی است که اولین بند ان بزرگ و بیضی شکل و دومین بند ان کوچک و گرد می باشد.

پیش گرده عریض و گوشه های عقبی آن گرد است.

بالپوش ها هر یک دارای 10 ردیف فرورفتگی های خطی مشخص است.

سطح بدن پوشیده از موهای نرم می باشد.

پنجه پاها کوچک و پنج بندی است که بند اول بوسیله بند دوم از نظرمخفی مانده است.

بیولوژی:

در تمام نقاط دنیا پراکنده است.

بندرت در طبیعت دیده می شود ولی در انبارها و بنادر که در آنها مواد گوشتی انبار و جابه جا می شوند به فراوانی دیده می شود.

این سوسک از مواد :

چربی

روده

پوست

پنیر

ماهی خشک

شیر خشک

ژامبون

کالباس

پودر استخوان

و غیره تغذیه می کندو گاهی نیز لارو حشرات دیگر را مورد حمله قرار می دهد.

حشرات کامل معمولا از قسمت های سطحی مواد غذایی تغذیه می کنند ولی لاروها ضمن تغذیه و حفر دالان، به درون مواد غذایی نفوذ کرده و خسارت زیادی بوجود می آورند.

لارو سن اخر برای شفیره شدن در انتهای دالان غذایی، حفره ای بوجود آورده و در داخل پیله کوچک سفید رنگی به شفیره تبدیل می شود .

طول بدن لارو پس از رشد کامل به 10 میلیمتر می رسد.

هفتمین حلقه بدن از بقیه بندها پهن تر است.

سطح بدن پوشیده از موهای بلند و کوتاه است.

روی اغلب حبقه ها 4 لکه گرد و قرمز وجود دارد.

دوره لاروی معمولا 25 تا 35 روز طول می کشد و در این مدت لارو 3-4 بار پوست اندازی می کند.

طول دوره لاروی به تغذیه آن بستگی دارد اگر از لارو مگس پنیر تغذیه کند حدود 17 روز و اگر از ژامبون تغذیه کند طولانی تر خواهد شد.

حشره ماده اغلب تخم های خود را درون مواد غذایی می گذارد.

تعداد تخم ها از 127 تا 312 عدد متغیر است.

لاروها از نور گریزان هستند و سریع به داخل مواد نفوذ می کنند.

دوره تکاملی این حشره در انبار 2تا 3 ماه طول می کشد، بنابراین در سال می توانند چندین نسل بوجود آورند .

سوسک موریتانی یا سوسک نان  (Coleoptera, Ostomatidae ) :

مرفولوژی:

حشره کامل بطول 6-11 میلیمتر و برنگ قهوه ای روشن تا تیره

سر حشره پهن و ذوذنقه ای شکل 

در جلو باریکتر از قسمت عقب است.

شاخک 11 بندی است.

پیش گرده در جلو دارای دو دندانه بزرگ و تیز و در عقب 2 دندانه کوچک دارد.

محل اتصال بند اول قفس سینه به بالپوش ها فاصله دارد و حالت ساقه دار به خود می گیرد.

بیولوژی:

حشره کامل و لارو این آفت از غلات و میوه های خشک و در سر باز خانه ها روی نان های خشک انبار شده به فروانی

دیده می شود.

حشرات کامل علاوه بر گیاهخواری ، گوشتخوار نیز هستند و به مواد چوبی مانند نئوپان نیز حمله می کنند.

حشره کامل نور گریز است.

تخم های حشره در دو انتها نوک تیز است و در دسته های 10 تا 60 تایی در شکاف ها و لابه لای مواد آردی قرار داده می شوند.

لارو سفید مایل به زرد و در دو انتها سیاهرنگ و در رشد کامل گاهی به 2 سانتیمتر هم می رسد.

در انتها دارای Urogomphe می باشد و روی بند دوم و سوم سینه 2 لکه سیاه رنگ وجود دارد و بدن لارو پوشیده از موهای طویل است.

لارو آفت در مقابل سرما مقاوم است و تا منهای 10 درجه را تخمل می کند.

دوره کامل زندگی آفت یک سال طول می کشد .

ولی در شرایط مساعد تا 2 نسل در سال دارد.

حشره کانل ممکن است 2 تا 3 سال عمر کند.

انتشار آفت جهانی است ولی بیشتر در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر است.

شپشه دندانه دار (Silvanidae, Coleoptera) :

مرفولوژی:

حشره کامل سوسک کشیده و باریکی است که برنگ قهوه ای سیر و بطول 5/2 تا 5/3 میلی متر است .

سر کوچکتر از قفس سینه و در قسمت جلو باریک و قاعده آن پهنتر می باشد .

دو لبه آن در ناحیه چشم به سمت بالا برگشته است .

شاخکها از نوع گرزی و طول آنها از طول نصف بدن حشره کمتر است.

تعداد مفاصل شاخک یازده عدد بوده که سه مفصل آخری ازسایرین بزرگتر و مشخص تر می باشد .

صفحه پشت قفس سینه در هر طرف شش دندانه دارد که دندانه اولی و آخری از سایر دندانه ها بزرگتر است.

بالپوشها باریک و تمام شکم را می پوشانند و روی آنها خطوط موازی نقطه ای دیده می شود که این نقاط
مرتب و گود بوده و پشت سر یکدیگر قرار دارند.

گوشه های فوقانی و خارجی بالپوشها برآمدگی دارد.

سر و سینه و بالپوشها از مقدار بسیاری موهای ریز و نازک به رنگ زرد طلائی شفاف پوشیده شده است.

رانها قوی و پنجه ها 5 مفصلی و مفصل آخر طویل تر از سایرین می باشد و پاها نیز منقوط بوده و از موهای ریزی پوشیده شده است .

تخم این حشره به شکل استوانه ای کشیده و سفید رنگ و براق است .

لارو زرد رنگ و سر آن به رنگ زرد قهوه ای و پاها نیز زرد رنگ می باشد و روی هر کدام از حلقه های پشت سینه و شکم دو لکه قهوه ای رنگ وجود دارد .

طول لارو کامل به 2.5 تا 3 میلیمتر می رسد و حلقه آخری شکم باریک و نوک تیز است.

بیولوژی:

حشره ماده در شرایط مناسب تقریباً 5 روز بعد از خارج شدن از شفیره شروع به تخم گذاری می کند .

ولی در شرایط نامناسب زمان شروع تخم گذاری ممکن است تا 9 ماه به تاخیر افتد.

عمر حشره کامل بطور متوسط 10 تا 12 ماه است و ممکن است تا دو سال نیز برسد .

حشره ماده در مدت دو ماه در حرارت 30 تا 32 درجه سانتیگراد می تواند بطور متوسط تا 375 تخم بگذارد و در صورتیکه درجه حرارت محیط پایین باشد .

دوره تخم گذاری ممکن است تا یک سال طول بکشد.

تخمها بطور معمول در داخل مواد غذائی گذارده می شود.

تخم ها دردرجه حرارت 27 تا30 درجه بعد از 4 تا 5 روز تفریخ می شوند. دوره
رشد لاروی بر حسب درجه حرارت محیط بسیار متفاوت است و از 12 روز تا 3 ماه ممکن است بطول انجامد.

لارو این حشره اغلب ضمن تغذیه از محصولات انباری که منشاء گیاهی دارند رژیم غذائی گوشت خواری نیز نشان داده و شدیداً به :

لارو های پروانه آرد

شب پره هندی 

شپشک آرد

و همچنین لارو سایر حشرات موجود در محیط حمله کرده و از آنها تغذیه مینماید.

لاروها پس از دو تا سه هفته در محفظه های کوچکی که از بهم چسبیدن مواد غذائی بوجود آمده است و یا در شکاف در و دیوار انبار تبدیل به شفیره میشوند.

طول مدت حالت شفیرگی یک هفته تا 10 روز است و سپس حشرات کامل خارج می شوند.
دوران تکاملی این حشره ً نسبتا کوتاه است.

دوره زندگی این حشره از تخم تا حشره بالغ در حرارت 30 تا 35 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 70 تا 90 درصد 20 روز ودر حرارت 20 درجه سانتیگراد در رطوبت نسبی 60 درصد 80 روز طول می کشد .

در صورتی که درجه حرارت محیط  کمتر از 17.5 باشد دوره تکامل آن طولانی و چنانچه از 40 درجه سانتیگراد تجاوز نماید  حشره قادر به تولید مثل نیست.

این حشره 6-4 نسل در سال تولید می نماید و به این ترتیب میتواند خسارت زیادی به مواد غذائی انبار شده وارد کند.

موادی که مورد حمله این آفت قرار می گیرد در درجه اول دانه ها و آرد غلات است .

ولی خشکبار ( میوه خشک، گردو، بادام و کشمش) نیز از حمله این آفت مصون نمی ماند.

در ایران این آفت از مهمترین آفات خشکبار محسوب می شود.

تاکنون تصور می شد که این آفت قادر به تغذیه از دانه های سالم غلات نیست ولی تغذیه حشره کامل و لاروهای آن از دانه های سالم مخصوصاً اگر مرطوب باشد امکان پذیر است.

این آفت از فراورده های حیوانی بخصوص گوشت نیز تغذیه می کند.

cryptolestes ferrugineus :

مرفولوژی:

سوسک کوچکی به طول 1 تا 2 میلی متر، قهوه ای مایل به قرمز و رنگ پاها روشن تر از بدن می باشد.

شاخک 11 بندی و طول آن در افراد نر اندکی از نصف طول بدن بیشتر و در ماده ها اندکی از نصف طول بدن کمتر است.

آرواره های بالا معمولا قوی و در انتها مجهز به دندانه های تیز است.

در نرها در قسمت خارجی آن و در قاعده یک دندانه تیز دیده می شود که ماده ها فاقد آن می باشد.
بیولوژی:

یک حشره همه جایی است.

علاوه بر انبارها در طبیعت هم یافت می شود.

در طبیعت در زیر پوسته درختان و در دالانهای حشرات چوبخوار زندگی می کند.

در انبارها به مواد غذایی مختلف بویژه مواد نشاسته ای مانند :

غلات

آرد

سبوس
میوه های خشک

کاکائو 

قهوه

حمله می کند.

در شرایط مساعد تا 3 نسل بوجود می آورد.

کرم های آرد ( Tenebrionidae , coleoptera ) :

مرفولوژی:

T.MOLITOR را بنام سوسک زرد آرد

T.OBSCURUS را بنام سوسک سیاه آرد

نیز می گویند .

این دو گونه از لحاظ شکل ظاهری و طرز زندگی کاملاً شبیه به هم می باشند .

علاوه بر این هر دو گونه اغلب در یک محیط غذایی و در شرایط اکولوژیک یکسان در کنار هم زندگی می کنند .

حشرات کامل نسبتاً بزرگ و بطول 12 تا 18 میلیمتر می باشند .

سوسک زرد آرد برنگ قهوه ای شفاف و سوسک سیاه برنگ سیاه مات است .

سر پهن و تقریباً بشکل ضلعی است که روی آن از نقاط ریز و فرورفته و متراکم پوشیده شده است .

قطعه زیر پیشانی در بخش جلوئی خود رشد کرده و قاعده شاخکها و لبه های جلوی چشمها را می پوشاند .

شاخکها کوتاه و یا زده بندی است و انتهای آنها هرگز به قاعده پیش قفس سینه نمی رسد .

(در صورتی که آنرا به سمت عقب بکشیم).

Pronotum :

تقریباً مربعی شکل و پهنای آن اندکی بیشتر از طول آن می باشد .

در وسط Pronotum یک فرورفتگی طولی وجود دارد.

گوشه های جلو پیش گرده بر جسته و گوشه عقبی آن نوک تیزاند.

پاها کوتاه و پنجه ها هترومر می باشند .

یعنی پنجه پاهای جلوئی و وسطی 5 بندی و پنجه پاهای عقبی 4 بندی است .
طرز تشخیص این دو گونه از یکدیگربه قرار زیراست: 

1 – T.MOLITOR :

این سوسک برنگ قهوه ای مایل به قرمز و براق است .

عرض پیش گرده از طول آن بیشتر است پیش گرده در قاعده فاقد شیار عرضی است .

طول سومین بند شاخک از مجموع دو بند قبلی کوتاهتر است .

عرض و طول بند آخر شاخک ها برابر است .

اتصال قفس سینه و شکم کامل نبوده و بین آنها فاصله مشخص وجود دارد .
2 – T.OBSCURUS :

برنگ سیاه مات است عرض و طول پیش گرده تقریباً برابر است .

در قاعده پیش گرده یک شیار عرضی کاملاً مشخص وجود دارد .

طول سومین بند شاخک تقریباً برابر مجموع دو بند قبلی است و عرض بند آخر شاخک بمراتب از طول آن بیشتر است.
تخم این سوسک بیضی شکل و برگ سفید شیری و نسبتاً براق است .

سطح آن هنگام رها شدن از بدن حشره به ماده لزج و چسبنده آغشته می شود که ذرات 1.4 تا 1.8 میلی متر تغییر می کند .

لارو های این سوسک ها نسبتاً درشت و در هنگام خروج ازتخم سفید رنگ و اندازه آنها در حدود 2 میلیمتر است .

ولی در هنگام رشد کامل طول آنها به 3 تا 3.5 سانتیمتر می رسد .

شکل لاروها کشیده و باریک بوده

رنگ لارو T.M مایل به زرد و رنگی

T.O برنگ قهوه ای تیره است .

حلقه آخر شکم خیلی کوچک و مخروطی شکل بوده و به دو پیوست انتهائی ختم می شود .

شفیره نخست سفید رنگ ولی بتدریج به رنگ مایل بزرد تبدیل می شود .

حلقه آخر بدن دارای یک جفت پیوست انتهائی است .
بیولوژی:

سوسک زرد و سوسک سیاه آرد هر دو از نور گریزان بوده و فقط در هنگام شب فعالیت می کنند .

این حشرات برای فرار از نور، روزها در پناهگاههای تاریک پنهان شده و عصرها به هنگام غروب به پرواز در می آیند .

طول عمر حشرات کامل کوتاه و سوسک زرد نر بطور متوسط 2 و سوسک سیاه 3 ماه زندگی می کنند ولی طول زندگی ماده ها طولانی تر بوده و تقریبأ

دو برابر نرهاست.

سوسک سیاه بطور متوسط در حدود 460

 سوسک زرد در حدود 270 عدد تخم می گذارند .

این تخمها تک تک و یا بصورت گروهی در سطح مواد غذائی گذاشته می شود.

تخم ریزی در تمام طول زندگی حشره ماده ادامه پیدا می کند.
دوره رشد جنینی بر حسب گرمای محیط  5 تا 15 روز بطول می انجامد .

در پایان این مدت لاروهای جوان از درون تخم بیرون آمده و بلافاصله تغذیه را آغاز و ضمن آن دالان های نا منظمی در جهات مختلف آرد ایجاد می کنند.

لارو سوسک سیاه در گرمای  28 درجه سانتیگراد در مدت 160 تا 180 روز به رشد کامل خود میرسد.

در این مدت لارو 8 تا 10 بار پوست اندازی می کند .

ولی در گرمای کمتر از این مدت به 300 تا 350 روز افزایش پیدا می کند که تعداد پوست اندازی به 17 تا 18 بار می رسد.

لارو سوسک زرد در همین درجه حرارت در مدت 90 روز رشد خود را به پایان رسانده و در شرایط نامناسب در مدت 200 روز به
مرحله  رشد نهایی خود می رسد.

در این مدت 12 تا 14 بار پوست عوض میکند.

رشد لاروی در شرایط نامساعد اکولوژیک ممکن است خیلی طولانی تر باشد و تعداد پوست اندازی نیز افزایش می یابد.

لاروها برای تبدیل شدن به شفیره به سطح آرد آمده و در همان دالان های لاروی تبدیل به شفیره میشوند .

دوره ی شفیرگی بر حسب درجه ی حرارت محیط متفاوت است .

در 18 درجه 18 روز 

در 27 درجه سانتیگراد این دوره 8 روز است.

در جاهای گرم تعداد نسل 2 و در شرایط عادی یک نسل در سال دارند.

مواد اصلی مورد تغذیه این آفت :

آرد 

سبوس 

بیسکویت 

ماکارونی 

نان

و دیگر مواد نشاسته ای است .

ولی گاهی به مواد حیوانی مانند:

گوشت 

شاخ 

پر 

پوست

و کلکسیون حشرات نیز حمله می کنند.

خسارتی را که این آفت به آرد وارد می سازد نه تنها از لحاظ کمیت قابل توجه است بلکه از لحاظ کیفیت نیز بسیار مهم است .

زیرا لاروها در اندک مدتی محیط را با مدفوع و پوسته های لاروی آلوده کرده و ارزش نانوایی  ومرغوبیت آرد را بشدت پایین می آورند. 

شپشه های آرد (Tenebrionidae, Coleoptera) :

مرفولوژی:

مشخصات T.confusum :

حشره کامل سوسک کوچکی است برنگ قهوه ای قرمز تا قهوه ای تیره بطول 4 تا 4.5 میلی متر و به عرض 1.5 میلیمتر .

سرحشره کم عرض تر از صفحه پشتی سینه و تقریبأ به عرض دو سوم آن می باشد .

روی آن نقطه های ریز بسیاری دیده میشود.

شکل عمومی:

سر مسطح و عریض تر و در جلو 

قطعه زیر پیشانی قطعات دهان و قاعده شاخک ها را عرضا می پوشاند

 روی حاشیه داخل چشمها نیز شیار نسبتأ عمیقی بجا می گذارد.

این شیار هلالی می باشد و تا یک دوم سطح چشم را فرا می گیرد .

عرض قطعه زیر پیشانی در ناحیه چشمها عریض تر از سر است و لبه آن بطور محسوسی از چشمها تجاوز می کند.

شاخکها 11 مفصلی بوده و از قسمت قاعده به بالا به تدریج بزرگ می شود .

طول مفصل آخری از مفاصل 9 و 10 بزرگ تر ولی از مجموع طول دو بند 9 و10 کمتر می باشد.

صفحه پشت سینه تقریبأ به شکل مربع است و عرض آن در قسمت بالا زیاد تر از قسمت پائین می باشد .

روی آن از نقاط مدور فرو رفته نامنظم کوچک پوشیده شده است.

بالپوشها در قسمت پایین تقریبأ نیم دایره بوده و دارای خطوط موازی و برجسته بوده که این خطوط در کناره های خارجی نمایان تر است.

در فواصل خطوط بالپوشها نقاط ریز زیادی دیده می شود این حشره دارای بالهای زیری نیز می باشد .

ولی مانند اکثر حشرات این خانواده قادر به پرواز نیست.

پاها به رنگ بدن ، پنجه های جلو و وسطی هر یک 5  مفصلی و پنجه های پاهای عقبی 4 مفصل است.

مفصل آخر از سایرین بزرگ تر و به یک ناخن دو شاخه ختم می شود .

سیرچه تقریبأ بشکل نیم دایره است.

مشخصات Tribolium castaneum :
طول این حشره بین 3.5 تا حداکثر 4 میلی متر است.

شباهت زیادی به گونه قبل دارد.

مهمترین اختلاف مرفولوژیکی آنها:
1 – شاخک ها :

شاخک T.Confusum از جهت قاعده به طرف بالا به تدریج بزرگ شده بطوری که طول مفصل آخری از طول مفصل دهم و سایر مفاصل بیشتر می باشد .

مفصل دهم نسبت به مفصل نهم و سایر مفاصل همین وضع را دارد .

در T.Castaneum سه مفصل آخری دارای رشد زیادتری نسبت به سایر مفاصل بوده و تقریبأ به یک اندازه اند ولی طول هریک از آنها
بزرگتر از طول هریک از 8 مفصل بقیه است .
2 – قطعه زیر پیشانی در T.confusum رشد زیاد تری از دو طرف داشته و از حدود چشمها تجاوز می کند.

روی حاشیه داخلی چشم ها شیار نسبتأ عمیقی بجا می گذارد که این شیار هلالی شکل تا یک دوم سطح چشمها را فرا می گیرد .

 به این ترتیب عرض این قطعه در ناحیه چشمها عریض تر از عرض سر حشره است .

در T.castaneum این قطعه رشد کمتری داشته و از حدود چشمها تجاوز نمی کند .

از این رو عرض آن از عرض سر حشره بیشتر نیست.
3 – چشمها : فاصله بین دو چشم در T.confusum بیش از 2.5 تا 3 برابر طول آن است.

در صورتیکه در T.Castaneum این فاصله کمتر از 2 برابر طول چشمها است .

4 – سینه :

صفحه پشت سینه در TConfusum.  تقریباً بشکل مربع است .

عریض ترین قسمت آن در نیمه بالائی صفحه پشت سینه است.

در صورتی که عریض ترین قسمت در صفحه پشت سینه T.castaneum در وسط آن و یا در نیمه پایین است.
5 – این دو شیشک هر دو دارای بالهای زیری بوده ولی فقط t.Castaneum  دارای قدرت پرواز است و این پرواز در فواصل کوتاه است.

مشخصات تخم و لارو

تخم هر دو آفت به صورت بیضی کشیده بطول 0.5 تا 0.7 میلی متر است.

رنگ تخمها در ابتدا سفید شفاف و چون سطح خارجی آن لزج است پس از قرار داده شدن در آرد مقداری آرد به آن می چسبد.

لاروها پس از خروج از تخم باریک و کشیده و دارای سه جفت پای سینه ای می باشند .

رنگ آنها در ابتدا سفید مایل به زرد و سپس به رنگ زرد صورتی در می آید.

رنگ سر و قطعات دهان و پشت سینه لاروها به رنگ قهوه ای روشن است.

بدن لارو بدون مو و فقط در کناره حلقه های بدن کرک دار است .

نهمین و آخرین حلقه بدن دارای یک جفت استطاله خار مانند است و به رنگ قهوه ای تیره می باشد.

لارو کامل دارای یک جفت شاخک چهار مفصلی است .

در روی مفصل انتهائی یک مو به طول همین مفصل وجود دارد.

لاروها پس از رشد کامل طولشان به 6 تا 7 میلی متر می رسد و در این موقع در روی سطح آرد آمده و به شفیره تبدیل می شوند.

حلقه های شکم شفیره از یک غلاف سخت زرد رنگ پوشیده شده است .

در قسمت پشت کرک های کوتاه و پراکنده روی آنها دیده می شود.

همچنین حلقه های شکم از کنار به دو برآمدگی نوک تیز که دارای 3 تا 4 کرک دراز است ختم می شود.

آخرین حلقه شکمی شفیره نیز دارای دو زایده می باشد که نوک تیز و قهوه ای رنگ است.
بیولوژی:

T.confusum زمستان را در مناطق سرد بصورت حشره کامل می گذراند .

ولی در مناطق معتدل و گرم هر دو گونه تمام سال را بدون وقفه تولید مثل می کنند .

منتهی دوره های نسلی در ماه های زمستان طولانی تر است.

عمر حشرات کامل طولانی و بطور متوسط یک سال است ولی ممکن است عمر آنها به 3 تا 4 سال هم برسد .

حشره ماده در دوره زندگی خود بطور متوسط 300 تا 400 عدد تخم و یا بیشتر می گذارد.

تخمها بطور انفرادی و روزانه به تعداد 2 تا 18 عدد در داخل آرد گذارده می شوند.
تخمها به ماده چسبناکی آغشته است و در نتیجه مقداری آرد به آنها می چسبد و بزرگتر جلوه می کند.

این تخمها اغلب به جدار ظروف و یا کیسه آرد چسبیده موجب انتقال و انتشار آفت می گردد.

تخمها بر حسب درجه حرارت و رطوبت محیط  3 تا 6 و طور متوسط 8 روز بعد تفریخ می شود .

بطور کلی دوره تکاملی تخم در T.cataneum  کوتاه تر از دوره تکاملی در T.confusum است و رابطه کامل با درجه حرارت دارد.

لاروهایی که از تخم خارج می شوند سفید رنگ اند و بلافاصله شروع به تغذیه می کنند.

دوره تکاملی لارو بر حسب درجه حرارت تغییر می کند و در حرارت 30 درجه 13 تا 14 روز و در حرارت های پایین تر تا 4 ماه ممکن است بطول انجامد .

لاروها خیلی فعال و متحرک بوده و در آرد راهرو هایی بوجود می آورند.

لاروها 6 تا حداکثر 12 بار تغییر جلد می دهند و سپس در آخر دوره زندگی خود به سطح توده آرد آمده به شفیره تبدیل می شوند.

دوره شفیرگی 6 تا 8 روز بوده سپس حشرات کامل خارج می شوند.

قدرت مقاومت حشرات کامل در مقابل شرایط نامساعد بسیار زیاد است .

بطوریکه حشرات کامل 25 تا 40 روز می توانند بدون غذا زندگی کنند.

حرارت و رطوبت در دوران های تکاملی این دوآفت اهمیت مخصوصی دارد.

این دو حشره در حرارت های پایین تر از 12 درجه قادر به جفت گیری نیستند و اگر قبلاً جفت گیری کرده باشند

در حرارت های کمتر از 15 درجه نمی توانند تخم ریزی کنند .

حرارت بالا مثلاً حرارت 35 درجه دوره های تکاملی را متوقف می کند .

اپتیمم درجه حرارت 28 تا 30 درجه است. 

عامل رطوبت در تغییر زمان دوره های تکاملی شپشک های آرد اهمیتش کمتر از عامل حرارت می باشد.

البته قدرت فعالیت و تکثیر این آفت در آردهای کاملاً خشک خیلی پائین می آید.

تعداد نسل این دو آفت در سال نیز نسبت به حرارت محیط های مختلف تغییر می کند.

در آب و هوای معتدل و گرم تا 9 نسل می توانند بوجود آورند .

ولی در آب و هوای معتدل و سرد تعداد نسل کمتر است.

این دو آفت در آب و هوای کرج 3 تا 4 نسل در سال دارند .

با اینکه این دو شپشک از مهم ترین آفات آرد و مواد نشاسته ای محسوب می شوند .

با این حال از  : آرد، بلغور، سبوس و دانه های بادام زمینی ، کرچک ، کنجد، کتان ، کاکائو، بذور مختلف و میوه های خشک نیزتغذیه می کنند.
لاروهای  این دو حشره از دانه های سالم جو و گندم نمی توانند تغذیه کنند ولی از دانه های شکسته غلات و یا دانه هائی که قبلاً مورد تغذیه سایر آفات واقع گردیده اند

 تغذیه می کنند.

خسارتی که این دو شپشه به آرد وارد می آورند خیلی زیاد است زیرا هر لارو روزانه معادل هم وزن خود آرد میخورد

و با فضولات و پوسته های خود آن را آلوده می کند

و از این جهت ارزش نانوایی آرد پایین می آید و در صورت آلودگی شدید و فراوانی فضولات ، آرد تلخ می شود و بوی نامطبوع از آن استشمام می شود.

مبارزه :

از آنجایی که حشره کامل و حالات دیگر تکاملی آن نسبت به سرما و گرما حساسیت دارند 

در زمستان و در حرارت های زیر صفر می توان در و پنجره انبار آلوده را چند روز باز گذاشت و در روزهای بسیار گرم تابستان نیز همین عمل را می توان انجام
داد.

در منازل آرد های آلوده را می توان در تابستان زیر آفتاب پهن کرد و با الک کردن آنها تخمها و فضولات و لاروها را از داخل
آن خارج نمود .

در مبارزه شیمیایی ضد عفونی انبار قبل وبعد از انبار کردن مواد غذایی توصیه می شود.

(Tenebrionidae, Coleoptera)  

Latheticus oryzae

مرفولوژی:

حشره کامل سوسک کوچکی به طول 2 تا 3 میلیمتر است.

رنگ بدن قرمز روشن و بندرت زرد رنگ است.

این حشره به ظاهر شبیه دو گونه قبلی است ولی بدن آن کشیده تر می باشد.

سر پهن و عمیقا در قفس سینه فرو رفته است.

شاخک ها کوتاه و 5 بند آخر آنها پهن تر و درشت تر است.

پیش قفس سینه عریض و در عقب کمی باریکتر شده است.

عرض بال پوش ها در قاعده با پهنای پیش قفس سینه برابر است و سطح آنها دارای شیارهای طولی منظم است.

طول اولین بند پنجه پاهای عقبی نسبت بطول هر یک از 2 بند بعدی اندکی بلند تر است و طول بند چهرم ان به تنهایی بلندتر از مجموع طول سه بند اول می باشد (
برعکس شپشه های آرد).
بیولوژی:

یکی از آفات درجه دوم غلات انباری مانند گندم، جو، ذرت، محصولات آردی است.

لارو آن به ندرت می تواند از دانه های سالم تغذیه کند.

این حشره اول گوشتخوار بوده و طی تکامل و سازگاری با شرایط محیطی به رژیم گیاهخواری روی آورده و از آفات انباری شده است.

نشو نمای آنها در شرایط مناسب سریع و چرخه زندگی آنها بسیار کوتاه است و در زمان 35 تا 40 روز یک نسل را کامل می کنند.

سوسک سیاه قارچ خوار (Coleoptera, Tenebrionidae )

 Alphitobius piceus 

مرفولوژی:

حشره کامل به طول 5 تا 7 میلیمتر، بیضی کشیده و برنگ قهوه ای تیره تا سیاه براق است.

قطعات دهانی، شاخک ها و پاها قرمز رنگ هستند.

پیش قفس سینه کاملا عریض است و گوشه های جلوی ان خمیده و گوشه های عقبی ان نوک تیز است.
ساق پای  جلویی در انتها پهن و دندانه دار است.

طول بدن لارو، در رشد کامل 9 میلیمتر و رنگ ان قهوه ای مایل به زرد است.

بیولوژی:

همه جایی واقعی است که منحصرا از قارچ ها تغذیه می کند به این جهت در انبارهای مرطوب :

غلات

آرد
بیسکوییت

بادام زمینی

دانه های سویا

کتان

پنبه دانه 

مواد دارویی کپک زده

بیشتر دیده می شود.

در انبارهای خشک قادر به فعالیت نیست.

چرخه زندگی آن حدود 45 روز است.

شپشه گندم  (Curculionidae, Coleoptera) :

Sitophilus granaries

مرفولوژی:

حشره کامل برنگ قهوه ای براق و طول آن 3 تا 5 میلیمتر است.

سر بشکل خرطومی و شاخک از نوع زانوئی و ده بندی است.

بند اول شاخک طویل و در انتها قدری متورم است و در این قسمت 6 بند دیگر شاخک که تقریباً مساوی و متحدالشکل وجود دارد.

سه بند آخری با یکدیگر تلفیق شده تشکیل یک ماسو massue را می دهد.

صفحه پشتی آن طویل تر از صفحه پشتی سینه شپشه برنج  Sitophilus oryzae بوده و دارای نقاط فرورفته بشکل بیضی ومجزا از یکدیگر است.
بالپوش ها نیز دارای فرورفتگی های نقطه ای شکل مرتب است که تشکیل نوارهای نقطه چین را می دهد.

این سوسک بال زیری نداشته و قادر به پرواز نیست.

ران پاها قوی و پنجه بندی است .

ولی به علت نامشخص بودن بند ما قبل آخر پنجه ها چهار بندی به نظر می رسند .

طول ه ربالپوش تقریباً مساوی طول پیش گرده است.

فرورفتگی های خطی بالپوش ها بسیار ریز ولی مشخص می باشند.
آخرین حلقه شکم در نرها گرد و برآمده است.

لارو این حشره به رنگ سفید مایل به صورتی و سرآن به رنگ قهوه ای رنگ و بدون پا است .

طول لارو پس از رشد کامل در حدود 3 میلیمتر است.

بدن این لارو در قسمت شکم مسطح و در قسمت پشت محدب می باشد.

بیولوژی:

حشره کامل اندکی پس از خروج از دانه جفت گیری می کند این عمل در تمام طول زندگی حشره و بدفعات زیاد انجام می شود.

حشره برای جفت گیری حداقل به گرمای 12 درجه سانتیگراد نیاز دارد و اگر از 33 درجه تجاوز کند این عمل متوقف می شود.

تخم ریزی یک تا دو هفته بعد آغاز می شود.

برای تخم ریزی حشره ماده ابتدا به کمک قطعات دهانی خود حفره ای به عمق 1 تا 1.5 میلیمتر روی دانه ایجاد می کند.

سپس شکم خود را برگردانیده یک عدد تخم در درون آن قرار می دهد و بلافاصله روی آنرا بوسیله یک ماده چسبنده می پوشاند .

مجموع تخم هائی که یک حشره ماده در طول زندگی خود می گذارد بستگی به عوامل مختلف مانند :

افزایش گرما

رطوبت نسبی
و نرم بودن پوست دانه

داشته و بین 200 -150 عدد و گاهی تا 350 عدد تخم می گذارد.

دوره رشد جنینی در گرمای 28 درجه سانتیگراد مدت 6 روز و در 20 درجه 10 روزطول می کشد.

بعد از تفریخ تخم ها لارو کرمی شکل خمیده از محل زیر تخم مستقیماً بداخل دانه نفوذ می کند.

لارو تمام مراحل رشدی خود را در داخل دانه می گذراند و در این مدت از محتویات دانه گندم تغذیه می کند.

از یک دانه به وزن 48 میلیگرم در پایان دوره لاروی تنها 28 میلیگرم باقی می ماند که نصف آن نیز مربوط به مدفوع لارو می باشد.

دوره لاروی در گرمای 28 درجه و رطوبت نسبی 70 درصد در حدود 24 روز طول می کشد.

در این مدت لارو 4 بار پوست اندازی می کند.

لارو سن آخر برای شفیره شدن در زیر پوست دانه اطاقکی آماده کرده و در آنجا متوقف می شود.

دوره شفیرگی در شرایط مساعد در حدود یک هفته طول می کشد.

پس از آن حشره کامل پوست دانه را سوراخ کرده از آن خارج می شود.

دوره زندگی این آفت از تخم تا حشره کامل در 28 درجه سانتیگراد و 70 درصد رطوبت نسبی 38 روز طول می کشد.

شپشک گندم یکی از آفات مهم غلات بشمار رفته و خسارت آن در انبارهای گرم و مرطوب فوق العاده شدید است .

در اثر حمله این آفت زمینه برای فعالیت دیگر آفات انباری که قادر نیستند از دانه های سالم تغذیه کنند فراهم می شود.
برای مبارزه با این آفت مانند سایر آفات انباری ضد عفونی انبار و غلات با سموم گازی است.

شپشه برنج (Curculionidae, Coleoptera) 

 Sitophilus oryzae

مرفولوژی :

حشره کامل برنگ قهوه ای تیره که طول بدن آن 3 تا 5 میلیمتر می باشد .

روی پیش گرده از فرورفتگیهای گرد پوشیده شده و در کناره جلوی آن فرورفتگیهای ردیفی درشت، مانند کمربند وجود دارد.

شیارهای طولی بالپوشها کاملاً مشخص و بین این شیارها فرورفتگیهای ریزی وجود دارد.

رنگ عمومی بالپوش ها قهوه ای تیره و روی هر بالپوش دو لکه بزرگ برنگ قهوه ای روشن یکی در نزدیکی قاعده و دیگری در انتها دیده می شود.

شپشک برنج دارای بالهای زیری فعال است که به موقع از آنها برای پرواز در مزارع غلات استفاده می کند.

حشرات نر از روی آخرین حلقه شکم که برآمده است از ماده ها قابل تشخیص می باشند .

خرطوم نرها نسبت به ماده ها هم ضخیم تر و هم کوتاهتر است.

تخم و لارو عیناً مانند تخم و لارو شپشک  گندم و قدری کوچکتر از آنها می باشند.

بیولوژی:

منشأ این حشره همه جائی احتمالاً هندوستان است و در حال حاضر حدود پراکندگی آن در جهان بیشتر از شپشه گندم می باشد .

این حشره در نقاط گرمسیری ونیمه گرمسیری زندگی می کند به این جهت در کشورهای :

هندوستان

استرالیا 

اطراف دریای مدیترانه 

خاورمیانه 

امریکا

به فراوانی یافت می شود.

خسارت عمده این حشره نیز مانند شپشه گندم در درجه اول مربوط به لارو آنست اما خود حشره کامل نیز در طول زندگی از دانه تغذیه می کند.

شپشه برنج نه تنها به برنج بلکه به تمام غلات انباری مانند :

گندم

جو

ذرت چاودار

و غیره حمله می کند.

همچنین می تواند از سبوس و آرد نیز تغذیه نماید.

ولی در این صورت قادر به تولید مثل نخواهد شد.

این حشره گاهی به دانه های بقولات نیز حمله می کند ولی لاروها در همان اوائل مراحل رشدی از بین می روند.

طول عمر حشرات کامل بطور متوسط 5 -4 ماه وگاهی به 8-7 ماه نیز می رسد که در این مدت 400-576 عدد تخم می گذارد.

در شرایط 28 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 70 درصد طول دوره رشدی این حشره به مدت 28 تا 30 روز طول می کشد.
بنابراین در سال 5 تا 6 و گاهی 7 تا 8 نسل می تواند ایجاد کند.

لمبه گندم  : Dermestidae, Coleoptera 

(Trogoderam granarium )

مرفولوژی:

حشره کامل بطول 1.5 تا 3 میلیمتر و برنگ قهوه ای مایل به قرمز می باشد.

شکل عمومی بدن بیضی کشیده و پوشیده از موهای زرد است.

شاخک ها و پاهای حشره عموماً برنگ زرد مایل به قرمز ولی دو بند اول شاخک و پنجه پاها تیره تر می باشد.

شاخکها 11 بندی است که شکل آنها در نرها و ماده ها متفاوت است.

در ماده ها 5 بند و در نرها 4 بند انتهائی پهن تر شده اند.

بالپوش ها در انتهای بدن گرد و در روی آنها غالباً لکه های نامشخص قرمز قهوه ای دیده می شود.

سطح شکمی بدن از کرکهای ظریف کم رنگ پوشیده شده است.

لارو در هنگام تفریخ سفید و فقط سر آن تیره رنگ است و تمام بدن از موهای قهوه ای کم رنگ پوشیده شده است.

لارو کامل به رنگ قهوه ای تیره و تراکم موها مخصوصاً روی حلقه آخر شکم بیشتر است.
دسته موهای حلقه آخر بدن ابتدا تقریباً به اندازه طول لارو است ولی بعداً بعلت بزرگ شدن لارو کوتاهتر به نظر می رسد.

بطور کلی دو نوع مو بر روی بدن لارو می توان تشخیص داد.

موهای بلند که تشکیل دسته جات مو را می دهد و در قسمت خارجی هریک از بندهای بدن قرار داد و موهای کوتاه که بطور پراکنده در تمام قسمت پشت دیده می شود.

بیولوژی:

منشأ این حشره از هندوستان شرقی است که در سالهای اخیر بسرعت در اغلب نقاط دنیا پراکنده شده است.

بطوریکه در حال حاضر در کشورهای :

سنگاپور

سیلان

ژاپن

کره

فیلیپین

استرالیا

مصر

و دیگر کشورهای آسیائی 

اروپای مرکزی و جنوبی

دیده می شود.

این آفت روزی در ایران جزء آفات قرنطینه ای بشمار می آمد ولی امروز در همه نقاط ایران که هوا گرم است وجود دارد.

لمبه گندم بدون تردید یکی از آفات مهم محصولات انباری است که در درجه اول از گندم و جو تغذیه می کند.

علاوه بر این به غلات دیگر مانند :

برنج

ذرت چاودار

و غیره نیز خسارت سنگین وارد می کند .

این آفت در ایران یکی از آفات مهم بقولات نیز هست .

این حشره برخلاف دیگر حشرات تیره Dermestidae که دارای رژیم غذائی گوشتخواری هستند .
بندرت ممکن است بخوردن فراورده های حیوانی تمایل نشان دهد.

خسارت آن منحصراً مربوط به لارو آنست حشره کامل با وجود فعال بودن و داشتن قطعات دهانی طبیعی معهذا تغذیه نمی کند و اگر هم تغذیه بکند بسیار ناچیز خواهد بود. مشخص شده است که حشره کامل برای تولید مثل و ادامه زندگی خود به هیچ نوع ماده غذائی نیاز ندارد.

البته چنین حالتی در دیگر حشرات انباری مانند سوسک نان نیز کم یا بیش دیده می شود.

حشرات کامل درحدود 10 تا 20 روز زندگی می کنند.

همچنین لاروهای جوان حداقل تا سن سوم قادر به تغذیه از دانه های سالم نمی باشند.

به این جهت در سنهای پائین از دانه های شکسته و یا دانه هایی که قبلاً بوسیله حشرات دیگر خورده شده اند تغذیه می کنند.

لاروها قادر هستند تمام محتویات دانه را خورده و از بین ببرند.
لاروها که به مرور زمان بزرگتر می شوند نه تنها برای خوردن مواد غذائی رغبت بیشتری نشان می دهند بلکه توانائی تغذیه از دانه های سالم را نیز بدست می آورند. لاروها بیشتر در روی توده محصولات فعالیت می کنند و معمولاً از نفوذ به اعماق غله خودداری می کنند.

محصولات آفت زده به علت آمیخته شدن با مدفوع و پوسته های لاروی و موهای کنده شده از بدن لارو مرغوبیت خود را از دست میدهد.

طبق نظر موریسون اگر از آرد آلوده به موهای بدن لارو نان پخته شود چنین نانی در دستگاه گوارش انسان می تواند اختلالاتی ایجاد کند.

حشره کامل چند روز پس از ظهور جفت گیری کرده سپس تخم ریزی می نماید.

تخمها روی مواد غذائی و یا در شکاف و درز دانه ها گذاشته می شود.

تعداد تخم های گذاشته شده بوسیله یک حشره ماده در طول زندگی بطور متوسط به 50 عدد می رسد.

در دمای 30 درجه حشره ماده می تواند تا 126 تخم بگذارد .

در گرمای 31 درجه لاروهای ماده بطور متوسط 5 تا 6 بار و لاروهای نر 4 تا 5 بار پوست عوض می کنند.

اگر شرایط زندگی مساعد باشد فواصل تغییر پوست لاروی کوتاه وحدودا 5 روز خواهد رسید.

در صورتی که در شرایط نامساعد این فواصل ممکن است به چندین ماه افزایش یابد.

لارو پس از رسیدن به سن آخر در یک محلی متوقف شده و به شفیره تبدیل می شود.
طول دوره رشد کامل این حشره بطور کلی تابع شرایط آب و هوایی به ویژه گرمای محیط است.

در فصل خشک دوره رشدی نرها 25 روز و ماده ها 33 روز طول می کشد ودرفوصول مرطوب این دوره برای نرها 30 روز و برای ماده ها به 40 روز افزایش می یابد.

لمبه گندم در شرایط مناسب بطور متوسط 4 نسل در سال دارد و در شرایط نامساعد به دو یا یک نسل کاهش می یابد.

لارو این آفت در مقابل گرما و سرما و گرسنگی بسیار مقاوم بوده به طوری که می تواند سرمای تا منهای 10 درجه را تحمل کرده و ماهها بدون تغذیه زندگی کند.

گرمای مناسب برای فعالیت این حشره 32 تا 35 درجه سانتیگراد است.

سوسک دانه غلات یا سوسک کشیش (Coleoptera Bostrychidae )

 Rhizopertha dominica 

مرفولوژی:

حشره کامل سوسک کوچکی است به رنگ قهوه ای و یا حنایی که طول بدن آن 2.5 تا 3 میلی متر می باشد.

پیش قفس سینه بزرگ بوده به طوری که وقتی حشره را از پشت نگاه کنیم سر دیده  نمی شود .

سر این حشره کوچک و تقریباً کروی است.
شاخک ها ده بندی بوده که بند اول و دوم آنها بزرگتر از دیگر بندها است .

همچنین سه بند آخر نیز کاملاً پهن ومثلثی است .

به طوری که با یک نگاه به آسانی از دیگر بندها متمایز می شوند.

پیش گرده محدب و طول آن اندکی بیشتر از عرض آن می باشد.
لبه جلوی آن گرد و دارای دندانه های هم شکلی است که بصورت نیم دایره به تعداد 12 تا 14 عدد در کنار هم قرار گرفته اند .
بدین ترتیب نیمه جلوی سطح آن کنگره دار ولی نیمه عقبی آن از برجستگیهای ریزی پوشیده شده است.

سطح بالپوشها دارای فرورفتگی های خطی کاملاً مشخص و منظمی است .

پنجه ها 5 بندی است ولی چون بند اول بسیار کوچک است چهاربندی بنظر می آید.

بند آخر پنجه ها از دیگر بندها بزرگتر بوده و به یک جفت ناخن ختم شده اند.
تخم این آفت بیضی شکل و بطول 0.6 و به عرض 0.2 میلی متر می باشد.

رنگ آن در ابتدا سفید ولی در حین رشد جنین تیره تر می شود .

لاروهای جوان سفید رنگ اند و بوسیله سه جفت پای سینه ای نسبتاً قوی می توانند تند و تیز حرکت کنند .

بدن آنها کشیده و تقریباً مستقیم است ولی در ناحیه قفس سینه ضخیم تر شده است .

در طرفین سر، قفس سینه وحلقه های شکم موهای نسبتاً بلندی وجود دارد.

همچنین روی چهارمین حلقه شکمی زایده شاخ مانند زرد رنگی دیده می شود ولی پس از رشد و تغییر پوست دگرگونیهائی در شکل ظاهری این لاورها پدید می آید .

که آنها را مجدداً به تیپ اصلی این تیره بر می گرداند .

در این حالت بدن لارو خمیده و قفس سینه فقط اندکی پهن و ضخیم بنظر می آید.

(یعنی نوع اسکارابی فرم ) .

طول لارو پس از رشد کامل به 2.8 میلی متر می رسد .

تمام سطح بدن در این مرحله از کرک های نرم کم رنگ پوشیده می شود که تراکم آنها در پشت حلقه های آخر بیشتر است. 

بیولوژی:

این حشره امروزه در تمام نقاط گرم سیری و نیمه گرم سیری جهان پراکنده شده است.

اصل آن احتمالاً مربوط به سرزمین های هندوچین است که امروز نیز در این مناطق به فراوانی دیده می شود.

این حشره که درکشورهای افریقائی مانند :

اتیوپی

شمال افریقا

و مصر 

همچنین در:

استرالیا

آمریکا

و شهرهای بندری اروپا ، آسیا و ایران دیده می شود .

یکی از خطرناکترین آفات غلات انباری به شمار می آید.

در استرالیا و هندوستان این حشره بعد از شپشک برنج یکی از مهمترین آفات غلات محسوب می شود.
خسارت آن روی غلات بسیار زیاد است این آفت مانند دیگر حشرات چوب خوار تیره Bostrychidae می توانند روی چوب درختهای جنگلی نیز زندگی کند.

لارو و هم حشره کامل هر دو از مواد چوبی تغذیه کرده و دالان هایی ایجاد می کنند .

با وجود این باید توجه داشت که این حشره اصولاً برخلاف دیگر گونه های تیره Bostrychidae به زندگی روی دانه های غلات مختلف مانند :

گندم

جو

برنج

ذرت

ارزن

و غیره کاملاً عادت کرده است.

بنابراین بندرت ممکن است روی چوب فعالیت کند.

این آفت همچنین ممکن است به :

بیسکویت

نان

آرد 

گندم

نیز حمله کرده و خسارت زیاد وارد کند.

درمناطق گرمسیری حشره کامل در تمام فصول سال دیده می شود.

این حشره از نور گریزان است و به این جهت به ندرت ممکن است آنرا در هوای آزاد و در محیط طبیعت مشاهده کرد.
حشرات کامل به وسیله آرواره های بالای خود می تواند تمام محتویات دانه ها را خورده و آنرا کاملاً خالی کنند.

بنابراین هم حشره کامل و هم لارو هر دو به محصولات خسارت وارد می کنند.

حشره ماده بویژه در مراحل قبل از تخمگذاری به تغذیه رغبت بیشتری نشان می دهند.

حشرات کامل هنگام تغذیه مقداری از مواد درونی دانه را بصورت آرد درآورده و با مدفوع خود آمیخته می سازند .

حشرات ماده پس از جفت گیری تخم های خود را به صورت منفرد و یا گروهی در روی دانه های سالم و یا شکسته قرار می دهند.

سوسک های حبوبات تیره Bruchidae :

1 -حشراتی که لارو آنها فقط از دانه های خشک حبوبات تغذیه می کنند و در سال دارای چندین نسل می باشند .

مهم ترین گونه های این گروه عبارتند از:
الف – سوسک لوبیا 
ب- سوسک چینی حبوبات 
ج- سوسک چهار نقطه ای حبوبات  
د- سوسک بادام زمینی

هـ – سوسک برزیلی

2 – این گروه شامل حشراتی که لارو آنها بر عکس گروه اول نمی توانند از دانه های خشک تغذیه کنند .

بنابراین در مزارع فقط از دانه های آبدار و نرسیده تغذیه می کنند .

این حشرات عموماً یک نسل در سال دارند و هر یک از آنها می توانند از چند گونه حبوبات تغذیه کنند .

مهمترین گونه های این گروه عبارتند از:
الف – سوسک نخود فرنگی

ب – سوسک باقلا

ج – سوسک عدس

د- سوسک ماشک

سوسک لوبیا Acanthoscelides obtectus 

(Bruchidae, Coleoptera)

مرفولوژی :

حشره کامل سوسک کوچکی است به طول 2 الی 4.5 میلی متر که تمام سطح بدن آن از موهای نرم خاکستری رنگ پوشیده شده است.

سر سیاه رنگ ، پهن و کشیده است.

ناحیه پیشانی از موهای نرم نارنجی رنگ پوشیده شده است.

شاخک ها 11 بندی است که 4 بند اول آن باریک و حنایی رنگ است.

پیش گرده به شکل مخروط ناقص و سیاه رنگ است.

روی بال پوشها نوارهای طولی که پهنای آنها عموماً یکسان است دیده می شود .

در حد فاصل این نوارها خط سیاه رنگ باریکی وجود دارد که در بعضی جاها قطع شده است .

این حالت در مجموع رنگ آمیزی ویژه ای در سطح بال پوشها پدید می آورد ران پاهای عقبی در انتها دارای یک زایده خار مانندی است که حداقل حامل 3 دندانه میباشد.

بین نر وماده ها از نظر شکل ظاهری اختلاف مهمی دیده نمی شود.

تخم ها به رنگ سفید شیری و بطول 0.6 میلیمتر می باشند .

لاروهای جوان دارای پاهای سینه ای دوبندی و لاروهای سنین بعدی بدون پا و خمیده و برنگ سفید استخوانی می باشند.
بیولوژی:

سوسک لوبیا به بیش از 50 گونه لوبیا می تواند حمله کند ولی بعضی واریته ها بشدت مورد حمله این آفت قرار می گیرند.

در حالی که بعضی دیگر مقاومت نشان می دهند .

در انتخاب واریته حشره کامل است که ضمن انتخاب میزان تخم خود را روی دانه های این و یا آن واریته قرار می دهد .

مسأله انتخاب گیاه میزان و رجحان مواد غذایی در مورد سوسک لوبیا بطور دقیق روشن نشده است .

ولی به نظر می رسد این موضوع به مقدار مواد پروتئین دانه و دیگر ترکیبات اصلی آن ( مواد لیپیدی و مقدار آب) بستگی دارد.
حشرات کامل در اواخر بهار و اوایل تابستان در مزارع لوبیا ظاهر می شوند.

این حشرات که بسیار کم تغذیه می کنند اندکی بعد جهت گیری می کنند.

حشره ماده تخم های خود را بر عکس سوسک های یک نسلی حبوبات جنس Bruchus بطور مجتمع روی :
برگ غلافهای در حال رسیدن می گذارد.

در هر توده تخم 10 تا 20 عدد تخم چسبیده به هم می گذارد و هر حشره ماده در طول زندگی خود 60 و حداکثر 400 عدد تخم می گذارد.

دوره نشو و نمای جنین درحرارت بالا 5 و در حرارت پائین در حدود 20 روز طول می کشد.

بعد از تفریخ تخم ها لاروهای جوان که دارای پاهای دو بندی هستند بیرون آمده و مدتی در اطراف غلافها به گردش می پردازند .

حداکثر 2 تا 3 روز بعد به درون غلاف های دانه نفوذ می کنند .

بعد از آن پوست عوض کرده به لارو بدون پا و بدن خمیده تبدیل می شوند .

دوره رشد لاروی برحسب درجه حرارت متغیر و مدت آن 11 تا 42 روز و بطور متوسط 3 هفته طول می کشد.

لارو پس از رشد کامل برای شفیره شدن به زیر پوست دانه نزدیک شده و جای مناسبی برای خود انتخاب می کند .

ولی قبل از شفیره شدن پوست دانه را به شکل دایره منظم می برد تا موقع تبدیل به حشره کامل بتواند به آسانی از آن خارج شود.

پس از دوره شفیرگی که مدت آن 5 تا 18 روز طول می کشد حشرات کامل در اواخر مرداد و اوائل شهریور ماه ظاهر می شوند.

اندکی بعد بر روی غلاف های رسیده تخم گذاری می کنند.

مراحل رشدی نسل دوم در حدود یک ماه طول کشیده بعد از برداشت محصول آفت این بار به انبارها راه پیدا می کنند.

حشرات کامل نسل سوم معمولاً در اوایل آبان ظاهر می شوند ولی بعلت سردی هوا ظهور آنها ممکن است تا آخر آذرماه بطول بکشد.
این آفت بطور متوسط 4 نسل در سال دارد ولی در مناطق گرمسیری 7-6 نسل میتواند داشته باشد.

این آفت در انبار معمولاً در سطح دانه هایی که لایه خارجی توده محصول را تشکیل می دهند تخمگذاری نمی کند بلکه ترجیح می دهد برای این منظور

داخل توده محصول نفوذ کرده و در شکاف و یا در محل شکستگی دانه ها تخم ریزی کند.

در داخل یک دانه لوبیا معمولاً چندین لارو و در موارد حمله شدید تعداد لاروها به 10 عدد می رسد.

سوسک لوبیا می تواند سرمای صفر درجه را بمدت 50 روز و سرمای 10 – درجه را چندین ساعت تحمل کند.

در محیطهای خشک دوره نشو و نمای حشره طولانی ، طول عمر افراد بالغ کوتاه و قدرت تولید مثلی حشرات کاهش می یابد .

همچنین در این شرایط لاروهای جوان عملاً قادر به نفوذ بداخل دانه نمی شوند.

سوسک چهار نقطه ای حبوبات (Coleoptera, Bruchidae ) 

Callosobruchus maculates

مرفولوژی :

حشره کامل سوسک کوچکی است به طول 2 تا 5 میلی متر که رنگ بدن آن بسیار متغیر بوده است .

اغلب به رنگهای :

قرمز
سیاه 

سفید 

بلوطی

دیده می شود.

سر این حشره سیاه رنگ و شاخک ها 11 بندی است .

پیش قفس سینه به شکل مخروط ناقص و به رنگ : قرمز روشن و یا قهوه ای است.

طول هر بالپوش تقریباً دوبرابر پهنای آن است بر روی هر بالپوش دو لکه وجود دارد که یکی در وسط برنگ سیاه و دیگری در انتها قهوه ای متمایل به سیاه می باشد. رنگ عمومی بالپوش ها قهوه ای مایل به قرمز می باشد.

ساق پای عقبی بسیار قوی است.

نرهای این حشره نسبت به ماده ها کوچک تر و رنگ آنها نیز قرمز تر می باشد.

تخمها نیمه کروی است طول هر تخم در حدود نیم میلی متر می باشد.

لارو جوان دارای پاهای سه بندی کوتاه و نسبتاً قوی است ولی لارو کامل بدون پا است.
بیولوژی:

این حشره دراغلب نقاط دنیا از جمله :

آمریکا

هاوائی

اروپا

اطراف دریای مدیترانه

افریقا

هندوستان

مالزی

چین،
ژاپن 

ایران

دیده می شود.

سوسک چهار نقطه ای حشره ای است پلی فاژ که لارو آن از بقولات مختلف مانند :

لوبیا و واریته های آن

نخود

ماش

عدس

باقلا

وغیره تغذیه می کند .

بعضی از واریته های لوبیا از جمله این آفت مصون هستند .

در صورتی که بعضی دیگر مانند لوبیای چشم بلبلی به شدت به آن مبتلا می شوند .

حشرات ماده اغلب دانه هایی را برای تخم ریزی انتخاب می کنند که لارو بتواند از آنها تغذیه کند .

 اگر این انتخاب با دقت کافی انجام نشود لارو جوان ضمن کندن دالان، برای نفوذ به دانه در آغاز کار از بین می رود.
حشرات کامل برای تغذیه رغبتی نشان نمی دهند .

فعالیت این حشره از مزرعه آغاز شده بعد از جفت گیری تخم ریزی آغاز می شود.

حشره ماده تخم های خود را تک تک روی غلاف های کامل رسیده و یا  در انبار روی دانه های بقولات قرار می دهند .

روی هر غلاف معمولاً بیشتر از 2 تا 3 تخم دیده نمی شود ولی در انبارها اگر تراکم جمعیت زیاد باشد ممکن است تمام سطح دانه ها پوشیده از تخم باشد.

لارو جوان 3 تا 4 روز بعد از تخم بیرون آمده مستقیماً به درون دانه نفوذ می کند .

این لارو بعد از استقرار در داخل دانه پوست اندازی کرده به یک لارو بدون پا تبدیل می شود.

طول دوره رشد لاروی  بسیار متفاوت و در تابستان 17-22 روز و در زمستان چندین ماه طول می کشد .

لارو سن آخر برای شفیره شدن در زیر پوست دانه متوقف می شود.

مرحله شفیرگی بر حسب شرایط محیط 3 تا 5 روز طول می کشد.

دوره رشد کامل این حشره در شرایط مساعد 20 روز و در شرایط نامساعد بسیار طولانی و گاهی تا یک سال طول می کشد.

سوسک چینی حبوبات ( Callosobruchus chinensis                                        (Bruchidae, Coleoptera

این گونه از لحاظ مرفولوژی و بیولوژی بسیار شبیه به سوسک چهار نقطه ای حبوبات است.

سوسک کامل دارای 2-4 میلیمتر طول و نقش های متنوع است.

در اکثر نقاط دنیا یافت می شوند .

روی انواع حبوبات از جمله لوبیا خسارت می زند .

حشره کامل تخم ها را بصورت تک تک در مزرعه روی غلاف های لوبیا و در انبار روی دانه های لوبیا می گذارد.

لاروهای سن اول سه جفت پا دارند .

لاروهای این حشره دوره سرگردانی ندارند و بلافاصله وارد دانه لوبیا می شوند و بعد از پوست اندازی پاها را از دست می دهند.

در انبار های گرم این آفت 7-8 نسل ایجاد می کنند.

سوسک بادام زمینی       ( Pachymerus acacia                                               ( Bruchidae , Coleoptera

از افات مهم بادام زمینی است که در مناطق گرم سیر و از اطراف دریای مدیترانه گزارش شده است.

در ایران برای اولین بار درسال 1356 دیده شده است.
این حشره :

به طول 6 میلی متر

به رنگ قهوه ای مایل به قرمز 

با لکه های سفید بر روی بالپوش هاست.

لاروهای جوان که از تخم خارج می شوند پوست دانه را سوراخ کرده و از آن تغذیه کرده و همان جا تبدیل به شفیره و حشره کامل می شوند.

طول هر نسل 2-4 ماه است .

سوسک برزیلی ( Zabrotes subfaciatus                                              ( Bruchidae, Coleoptera

حشره ای است به طول حدود 2 میلی متر، به رنگ سیاه با لکه های سفید .

از :

لوبیا

نخود فرنگی

نخود ایرانی

باقلا 

سویا

تغذیه می کند .

در مناطق سرد سیر قادر به زندگی نیست.
خسارت این آفت از مزرعه شروع و در انبار ادامه پیدا می کند ولی در روی دانه های خشک انباری نسل ایجاد نمی کند .

سوسک نخود فرنگی ( Bruchus pisorum                                  (Bruchidae, Coleoptera 

مرفولوژی:

سوسکی به طول 4 تا 5 میلیمتر، سطح بدن پوشیده از موهای خاکستری مایل به قهوه ای، شاخک ها 11 بندی که 4 بند اول نارنجی رنگ و بقیه سیاه رنگ هستند.

پیش گرده مخروطی و در قسمت جلوی سپرچه یک لکه روشن دارد.

ساق و پنجه پاهای جلویی زرد رنگ و رانها سیاهرنگ هستند.

ران پاهای عقبی دارای یک خار قوی است.

بالپوش ها کوتاه و پیژیدیوم نمایان است که دارای دو لکه جانبی سیاه رنگ می باشد.
بیولوژی:

حشرات کامل زمستانها را در انبار ها در داخل دانه و یا شکاف دیوارها و در طبیعت در زیر پوسته درختان و یا درخاک می گذرانند.

در بهار همزمان با گل کردن نخود فرنگی به مزارع پرواز می کنند.

این حشره منحصرا از نخود فرنگی تغذیه می کند.

خسارت آن مربوط به لارو است که محتویات دانه را کاملا خالی می کند.

حشرات کامل ماده قبل از تخم ریزی از :

گلبرگ ها

گرده ها

جوانه 

شاخه های لطیف

تغذیه می کنند ولی منجر به هیچگونه خسارتی نمی شوند.

تخم ریزی بر روی غلاف های نرم و جوان و بصورت تکی که بر روی غلاف چسبانده می شوند.

هر ماده 400 تا 500 تخم می گذارد.

دوره رشد لاروی 40 تا 50 روز است و لارو بلافاصله پس از خروج از تخم وارد دانه ها می شود.

این افت در سال یک نسل دارد.

سوسکک باقلا ( Bruchus rufimnus                                (Bruchidae, Coleoptera 

مرفولوژی:

حشره کامل بطول 4 تا 5 میلیمتر و برنگ عمومی قهوه ای است.

شاخکها 11 بفصلی و به استثنای 4 مفصل قرمزرنگ قاعده بقیه مفاصل سیاه رنگ می باشند.

ران پاهای جلوئی به رنگ قرمز حنایی و بر روی ساق پاهای عقبی خار طویلی وجود دارد.
بر روی بالپوش ها خطوط موازی در جهت طول بدن دیده می شود و تمام سطح بالپوش ها از موهائی برنگ زرد و قهوه ای پوشیده شده است.

طول بالپوشها کمتر از طول بدن است و حلقه آخرین شکم را نمی پوشاند.

حلقه آخری شکم از موهای سفیدرنگی پوشیده شده و بر روی آن دو لکه سیاه رنگ دیده می شود.

تخم این حشره بیضی شکل بطول 5/0 میلیمتر .

لاروآن در ابتدا سفید رنگ و دارای پاهای سینه ای ضعیفی بوده ولی پس از نفوذ بداخل دانه پاها را از دست داده و بشکل لاروهای کرمی شکل در می آید.

بیولوژی:

این آفت تنها به باقلا حمله کرده بلکه به نخود، لوبیا و واریته های مختلف آن نیز حمله می کند.

در بیشتر نقاط دنیا وجود داشته و در کشورهای خاور نزدیک منجمله ایران خسارت شدیدی وارد می آورد.

حشره کامل زمستانها را در انبارها و داخل دانه های باقلا می گذرانند.

اوائل بهار وقتی که گرمای محیط به 15 درجه سانتیگراد رسید حشرات کامل به پرواز در آمده و برای رساندن خود به مزارع باقلا تا 2 کیلومتر میتوانند پرواز کنند.

حشرات کامل پس از آنکه یک دوره کوتاه مدت از شاخه های لطیف و جوانه ها تغذیه نمودند جفت گیری کرده سپس ماده ها روی غلافهای جوان بطور تک تک تخمگذاری می کنند.

تخمها بوسیله ماده چسبناکی به سطح غلافها چسبانیده می شود.

تعداد تخمها بر روی هر غلاف به 9 عدد میرسد ولی در موارد حمله شدید این تعداد ممکن است به 48 عدد نیز برسد.

تمام تخم های گذاشته شده معمولاً باز نمی شوند.

بنظر می رسد شماری از جنین ها در اثر سرما و بارندگیها از بین می روند.

دوره رشد جنینی در حدود 11 روز طول می کشد پس از این مدت تخمها باز شد لاروهای جوان مستقیماً بداخل غلاف و از آنجا بدرون دانه نفوذ می کنند.

در داخل هر دانه باقلا معمولاً چندین لارو می توانند فعالیت نمایند.

از درون یک دانه گاهی تا 7 حشره کامل خارج میشود.

دوره رشد لاروی برحسب شرایط آب و هوائی متغیر و بین 75-40 روز است دوره شفیرگی 13 -6 روز بطول می انجامد.

ظهور اولین حشرات کامل مصادف با برداشت محصول است این آفت در سال فقط یک نسل دارد و خسارت آن فقط مربوط به لارو آن است.

سوسک عدس  ( Bruchus lentis                                          (Bruchidae, Coleoptera 

مرفولوژی:

حشره کامل سوسک کوچکی است بطول 5/3-3 میلیمتر ، بدن از پرزهای متراکم خاکستری رنگ پوشیده شد است.

روی بالپوش ها چندین لکه سفید و قهوه ای کم رنگ مشاهده می شود.

شاخک ها 11 بندی است.

رنگ بندهای اولی نارنجی و بقیه سیاه رنگ است.

پیش گرده کوتاه و بشکل مخروط ناقص می باشد.

پاهای جلوئی نارنجی رنگ ولی قاعده ران ها تیره است.
ران پاهای میانی سیاهرنگ و بقیه قسمتها نارنجی رنگ است.

پاهای عقبی سیاهرنگ و درانتها دارای دوخار نسبتاً بلند می باشد.
بالپوشها تقریباً بشکل مستطیل است و روی آنها از موهای ظریف خاکستری رنگ پوشیده است.

طول بالپوشها از طول شکم کوتاه تر بوده و حلقه های آخر شکم سخت است.

لارو آن ابتدا دارای پاهای سینه ای و سپس بصورت بدون پا در می آید.

بیولوژی:

این آفت یکی از آفات مهم عدس در ایران است.

طبق نظر دواچی 1342 در ایران 80 %محصول عدس بوسیله این آفت از بین می رود.

حشرات کامل که زمستان را در انبارها و پناهگاههای مختلف بحالت غیرفعال گذرانیده اند .

در اوایل بهار ظاهر شده و برای تغذیه از جوانه شاخه های لطیف از فاصله های دور و نزدیک خود را به مزارع عدس می رسانند.

بعد از جفت گیری تخم ریزی بر روی غلاف های عدس انجام شده که ماده ها با یک ماده لزج تخمها را بر روی غلافها می چسبانند.

دوره رشد جنینی تخم ها کوتاه و بطور متوسط 10 روز طول می کشد.

لاروهای جوان بعد از تفریخ تخمها بداخل غلاف نفوذ کرده و از آنجا بداخل دانه ها راه می یابند.

اگر لاروی بعد از خروج تخم نتواند بلافاصله بداخل غلاف نفوذ نماید از بین خواهد رفت.

لارو پس از رشد کامل در داخل دانه محل مناسبی برای شفیره شدن پیدا کرده و به شفیره تبدیل می شود.

در داخل یک دانه معمولاً چندین لارو فعالیت می کنند .

ولی در این میان لاروی که زودتر از دیگران به سن چهارم لاروی برسد می تواند تا آخر به زندگی ادامه دهد .

بقیه به علت تنگی جا از بین خواهند رفت .

سیکل زندگی این حشره از تخم تا حشره کامل بطور متوسط 45 روز بطول می انجامد .

حشرات کامل با برداشت محصول به انبارها و دیگر پناهگاه ها منتقل گشته تا بهار سال آینده بدون فعالیت بسر می برند.

این آفت در سال بیش از یک نسل ندارد.

سوسک چرم و فرش (Dermetes maculates                              ( Dermestidae, coleptera

مرفولوژی:

حشره کامل بطول 7-10 میلی متر و به رنگ قهوه ای مایل به قرمز است.

روی بدن از موهای لطیف پرپشت زرد رنگ پوشیده شده است.

تراکم این موها در کناره های جانبی پیش گرده بیشتر است .

سطح حلقه های شکمی از پرزهای سفید رنگ پوشیده شده است .

در کنار خارجی هر حلقه دو لکه سیاه دیده می شود.

این حشره بوسیله خار کوچکی که در انتها و دندانه های ریزی که در رأس بالپوشها دارد از سایر گونه های دیگر متمایز می گردد.

حلقه آخری شکم نیز برنگ سفید و روی نیمه فوقانی و قسمت تحتانی آن لکه سیاه رنگ مشاهده می گردد.

تخمها استوانه ای کشیده بطول 1.5 تا 2 میلی متر، لارو کامل بطول 10 تا 12 میل یمتر و از موهای راست و متراکم به رنگ خرمایی پوشیده شده است.
بیولوژی:

این حشره بیشتر از پوست خام که دارای پروتئین زیاد باشد تغذیه می کند.

این آفت از لاشه :

حیوانات

استخوان 
شاخ

ماهی خشک

انواع پوست

دانه های غلات و کاکائو 

بیسکویت

شفیره کرم ابریشم

پنیر

کشک

و غیره تغذیه می کند.
حشره کامل زمستان را در اطاقک شفیره و یا در دالانهای لاروی می گذراند.

اوایل بهار به مجرد گرم شدن هوا فعالیت خود را آغاز می کند.

گر گرمای محیط از 18 درجه بیشتر باشد جفت گیری کرده و دوهفته بعد تخم ریزی می کند.

دوره تخم ریزی معمولاً چندین ماه طول می کشد که در این مدت حشره ماده 200 تا 800 عدد تخم می گذارد .

تخمها تک تک و یا بطور گروهی که هر گروه مرکب از 2 تا 10 عدد تخم است .

در داخل دالان های لاروی موجود روی مواد غذائی گذاشته می شود دوره رشد جنینی تخم 3 تا 12 روز طول می کشد .

پس از آن تخمها باز شده لاروهای جوان بیرون آمده بلافاصله شروع به تغذیه می کنند.

دوره لاروی برحسب درجه حرارت، رطوبت موجود در غذا همچنین برحسب کمیت و کیفیت غذا 3 هفته تا چندین سال طول می
کشد .

در درجه حرارت 23 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 40 %این دوره 44 روز است ولی بطور کلی دوره لاروی 3 هفته تا 8
ماه بطول می انجامد.

لاروها پس از رشد کامل محیط غذایی را ترک گفته و برای شفیره شدن به محل مناسبی پناه می برند.

برای ایجاد پناهگاه هر لارو روی مواد چوبی، کارتنی، چوب پنبه ای وغیره دالان و یا حفره ای کنده در آنجا به شفیره تبدیل می شود.
دوره شفیرگی معمولاً یک تا دوهفته بطول می انجامد واگر هوا سرد باشد تا 35 روزنیز طول می کشد.

این آفت یک نسل در سال واگر شرایط مناسب باشد دونسل در سال ایجاد می کند.

سوسک قالی سیاه ( Attagenus piceus                            (Dermestidae, Coleoptera

مرفولوژی:

طول بدن حشره کامل ماده 4-6 میلی متر و طول بدن حشره کامل نر 3-5 میلی متر و رنگ آن سیاه مایل به قهوه ای
است.

تمام بدن از موهای ظریف ، زرد متمایل به خاکستری پوشیده شده است.

پهن ترین قسمت بالپوشها قاعده آنهاست.

رنگ پاها و شاخکها حنایی و آخرین بند شاخک ها سیاه رنگ است. در ماده ها بند آخر شاخک ها مخروطی و طول آن برابر مجموع
طول دوبند ماقبل آخر می باشد.

این حشره دارای بالهای زیری نیز می باشد.

لارو کشیده و بدون پیوست انتهایی و در انتهای شکم یک دسته موی جاروئی بلند دیده می شود.

بر روی سر و طرفین حلقه های بدن موهای بلندی وجود دارد که بسمت عقب متمایل می باشند.
بیولوژی:

حشرات کامل روزهای گرم و آفتابی در طبیعت روی گل ها و یا در خانه ها وانبارها پشت شیشه ها دیده می شوند.

چون حشرات کامل کم تغذیه می کنند به همین جهت خسارت زیادی به محصول نمی زنند.

لارو این حشرات از فراورده های خشک ، بویژه :

پر

مو

پوست

منسوجات پشمی

فرش

خز

شیرخشک

ماهی خشک

و غیره تغذیه کرده و زیانهای سنگینی ببار می آورند.
این آفت بیشتر به فرش و یا لباس هایی که مدت های طولانی در کمدها مانده است حمله می کند.

خسارت این آفت روی پیله های کرم ابریشم بسیار شدید است.

این حشره یکی از دشمنان خطرناک کلکسیون حیوانات در موزه های جانورشناسی بشمار می آید.
طبق نظر بعضی از پژوهندگان، لارو این حشره می تواند علاوه بر محصولات نامبرده از فرآورده های گیاهی مانند :

غلات و مشتقات آنها

مواد نشاسته ای

پنبه دانه

توتون

و غیره تغذیه کند.

حشرات کامل در اواسط بهار جفت گیری کرده، هر حشره ماده در طول 30 تا 40 روز زندگی خود 100 تا 150 عدد تخم می گذارند. تخمها در شکاف و یا در میان چین های لباس و فرش ها قرار داده می شوند.

در درجه حرارت 30 درجه سانتیگراد، 6 روز بعد تخمها باز شده لاروهای جوان خارج می شوند.

دوره رشد لاروی طولانی و در حدود یک سال طول می کشد اگر شرایط نامساعد باشد ممکن است به دو سال نیز برسد.

در شرایط مساعد این آفت یک یا دو نسل در سال ایجاد می کند.

سوسک موزه ( Anthrenus museorum                             (Dermestidae, Coleoptera

مرفولوژی:

این آفت سوسک کوچکی است بطول2 تا 3 میلیمتر، پیش گرده سیاهرنگ و در قسمت جلو باریک شده است.
پیش قفس سینه و بالپوش ها از فلس های سفید مایل به خاکستری و زرد رنگ پوشیده شده و باعث بوجود آمدن نقش و نگارهای
خاصی شده است .

ناحیه شکمی سفید خاکستری رنگ است و در دوطرف جانبی هریک از استرنایت های دوم، سوم ، چهارم یک لکه تیره دیده می شود.

ساق پاها و پنجه ها حنایی رنگ هستند.

طول لارو پس از رسیدن برشد کامل به 4 تا 5 میلی متر می رسد.
رنگ عمومی بدن زرد و رنگ پیش قفس سینه و حلقه آخر بدن مایل به قهوه ای است.

بدن دارای موهای بلندی است که درتمام سطح آن پخش شده است.

علاوه بر این هر حلقه بدن دارای انبوهی از موهای ردیفی عرضی است.

در قسمت انتهائی بدن انبوهی از موهای بلند که بصورت دسته ای پهنی در آمده اند، دیده می شود.
بیولوژی:

این آفت به کلکسیون حشرات، قالی، خز، منسوجات نخی و پشمی، پیله کرم ابریشم، شاخ، پر، پوست ومو خسارت وارد می سازد.

این خسارت بیشتر مربوط به لارو این آفت است و حشرات کامل عملاً نمی توانند زیانهای قابل توجهی وارد سازند.
لاروهای این آفت گاهی در طبیعت مخصوصاً در لانه پرندگان دیده می شوند و زمستان را بدین حالت می گذرانند.

حشرات بالغ در اوائل بهار روی گل های مختلف به ویژه خانواده چتریان umbellifera و خانواده مرکبان Composae

برای شکار حشرات دیگر و یا تغذیه از گرده و شهد گلها دیده می شوند.
ماده ها پس از تلقیح تروپسیم منفی نسبت به نور نشان داده وارد اماکن مسکونی وانبارها می شوند.

حشره ماده تعداد 30 تا 50 تخم و بندرت بیشتر از این تعداد را در میان شکاف های موجود در کف زمین، محل تا خوردگی لباس، زیر فرش و غیره می گذارد.
تخمها 8 تا 15 روز بعد تفریخ شده و لاروهای کوچک از آنها خارج می شوند .

این لاروها از مواد غذائی که در دسترسشان قرار دارد تغذیه می کنند.

لاروها در طی تکامل خود 5 تا 6 مرتبه پوست عوض می کنند .

البته این تعداد بسیار متغیر و بسته به شرایط اکولوژیکی تا 15 مرتبه می  تواند باشد.

مدت زندگی حشره کامل در حدود یک ماه و دوره زندگی این آفت از تخم تا حشره کامل در حدود 11 ماه تا یک سال طول می کشد.

این حشره بطور معمول یک نسل در سال دارد.

ولی در شرایط مساعد تا دو نسل در سال و اگر شرایط نامساعد باشد یک نسل آن دوسال طول می کشد.

 سوسک نان ( stegobium paniceum                                (Anobiidae, Coleoptera

مرفولوژی:

سوسک بالغ به طول 2 تا 3 میلی متر ،به رنگ قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره .

پیش گروه کاملا برجسته و روی سر را می پوشاند.

به طوری که اگر حشره را از بالا نگاه کنیم ،سر دیده نمی شود .

شاخک ها نخی و 11 بندی و 3 بند آخر درازتر از بقیه بندهاست .

بالپوشها در انتها گرد و دارای خطوط طولی موازی منظم است .

لارو این حشره سفید مایل به زرد و دارای بدن خمیده است .
بیولوژی:

یکی از آفات همه جایی است .

حشره کامل تغذیه نمی کند ولی لارو آن فوق العاده همه چیز خوار است .

این آفت از :
مواد چوبی

کاغذ

کتاب

نان

ماکارونی

شیرینی

میوه های خشک 

آرد

سبوس 

چای

قهوه

کاکائو

شکلات

ادویه

فلفل

گیاهان خشک

وغیره حمله می کند .
حشرات کامل این آفات در مناطق گرمسیری در اوائل بهار ظاهر می شوند0 2 روز بعد جفت گیری کرده و سپس تخم ریزی می کنند . حشره ماده تخم های خود را معمولا در داخل شکاف و درزها ی موجود در روی مواد غذایی و سایر پناهگاهها قرار می دهد .

تخم ها به صورت توده ای که هر یک شامل 4 – 5 تخم است وگاهی به صورت تک تک گذاشته می شوند.

مجموع تخم ها به 40 تا 60 عدد می رسد.

تخم ها برحسب درجه حرارت محیط بعد از 8 تا 15 روز تفریخ شده و لاروهای جوان بیرون می آیند .

لاروها بلافاصله شروع به تغذیه کرده وبرای استقرار خود دالان هایی حفر می کنند .

طول دوره های رشد لارو برحسب درجه حرارت و رطوبت نسبی محیط متفاوت است .

دردرجه حرارت 22 در درجه سانتی گراد و رطوبت70 %طول دوره لاروی تقریبا” 50 روز طول می کشد .

اگر درجه حرارت محیط  کمتر باشد دوره لاروی به 110- 140 روز افزایش پیدا می کند .

طول دوره شفیرگی در حدود 10 روز است .

در مناطق سرد سیر یک نسل در سال ولی در مناطق گرم 3-4 نسل در سال دارند . 

سوسک توتون ( Lasioderma serricone                               (Anobiidae, Coleoptera

مرفولوژی:

حشره بالغ به طول 2.5 – 3 میلی متر ،به شکل بیضی ، رنگ آن از قرمز قهوه ای تا زرد مایل به قرمز تغییر می کند.
وقتی که حشره را از بالا نگاه کنیم ، سرحشره دیده نمی شود ودر سینه مخفی شده است .

شاخک ها 11 بندی ودندانه ای است .

ماده ها کمی بزرگتر از نرها هستند.

لارو ابتدا راست بوده و سپس خمیده می گردد .

طول بدن لارو به 4 میلیمترمی رسد .
بیولوژی:

یکی از حشرات همه جایی است .

لارو و حشره کامل هر دو تغذیه می کنند .

این آفت به میوه های خشک مانند :
انجیر

کشمش

خرما

همچنین به :

ماهی

بیسکویت

شیرینی جات

ادویه

مواد دارویی

کاغذ

مبل

قالی

ابریشم

چرم

پارچه
خسارت وارد می کند .

مهمترین خسارت آن به برگ های خشک توتون و سیگار می باشد .

حشره کامل و لارو برگ های توتون و سیگار را بشکل استوانه سوراخ کرده و درون آنها نفوذ می کنند .

برگها و سیگارهای آلوده که در اثر جویدن لارو و حشره کامل دارای مقدار زیادی گرد توتون همراه با مدفوع حشره است هنگام تدخین مجاری تنفسی را به شدت تحریک می کند .

این آفت بیشتر سیگار های مرغوب و درجه یک را مورد حمله قرار می دهد .

حشرات کامل این آفات در اردیبهشت ماه ظاهر می شوند .

دو روز بعد جفت گیری کرده و سپس تخم های خود را بصورت تک تک درمیان درزها و شکاف ها ی موجود مواد غذایی قرار می دهند .

تعداد تخم های گذاشته شده بین 40- 100 عدد است.

دوره رشد جنین تخم ها در درجه حرارت 27-33 درجه 7 هفت روز طول می کشد و لاروهای جوان بیرون می آیند .

دوره ی لاروی 30- 50 روز طول می کشد و در این مدت خسارت سنگینی به محصول وارد می کند .

هر لارو در زندگی خود به طور متوسط 4 – 5 سیگار را سوراخ می کند .
لاروها پس از رسیدن به رشد کامل خود در پناهگاه مناسبی محفظه ای تعبیه کرده و در آنجا به شفیره تبدیل می شوند.

دوره شفیرگی 2- 3 هفته طول می کشد.

در مناطق نیمه گرمسیری این آفت 3 نسل در سال و در مناطق گرمسیری 5- 6 نسل در سال دارد.
سوسک عنکبوتی سفید           (Ptinus fur                                        (Ptinidae Coleoptera 

مرفولوژی:

حشره بالغ به طول 2.5- 2 میلی متر ، به شکل کشیده و باریک و به رنگ حنایی مایل به زرد تا قهوه ای روشن است .
 چشم ها درشت ، شاخک ها بلند ، قفسه سینه کمی از سر باریک تر است .

بالپوشها کشیده ، پاها دراز و کشیده هستند.

ماده ها به طول 3 – 3.5 میلی متر ، بشکل بیضی و محدب و به رنگ تیره یا سیاه هستند .

چشم ها کوچک ،بالپوشها بیضی شکل و شاخک ها و پا ها در مقایسه با نرها کوتاه ترند .
بیولوژی:

این حشره را در طبیعت می توان در لانه ی پرندگان و با پستانداران یافت .حشرات کامل بسیار کم غذا می خورند .
بدین جهت خسارت آنها ناچیز است ولی برعکس لاروها بسیار حریص بوده ، به محض آنکه ماده غذایی مناسب پیدا کردند در روی آنها متمرکز می شوند.

از:

آرد

سبوس

مواد حیوانی مختلف 

همچنین فضولات جوندگان

تغذیه می کنند .

همچنین:

کاغذ
چرم

منسوجات پشمی

خز

کتاب 

کلکسیون حشرات

خسارت وارد می سازد .

این آفت گاهی اوقات به کندوهای زنبور عسل نیز خسارت وارد می کنند .

در شرایط مناسب 3 – 4 نسل در سال و در شرایط عادی یک نسل در سال دارد.

سوسک عنکبوتی زرد         ( Niptus hololeucus                              (Ptinidae, Coleoptera 

مرفولوژی :

سوسک کامل به طول 4 میلیمتر 

به شکل کروی 

سطح بدن آن از کرک های زرد رنگ پوشیده شده

پیش گرده کاملا گرد و در قسمت عقب به شکل گردن باریک شده است .

بالپوشها دارای شیار های طولی است را ن پاها قوی و پهن است .
لارو این حشره اندکی خمیده و پوشیده از مو می با شد .
بیولوژی:

آفتی همه جایی است این حشره از دانه های شکسته ی :

گندم

جو

ارزن

آرد

سبوس

و غیره تغذیه می کند .

همچنین :
از ادویه های گوناگون و چای نیز می خورد

همچنین به پارچه های پشمی و ابریشمی و کلکسیون های جانوری می تواند خسارت وارد کند .

حشرات کامل در تمام طول سال فعالیت می کنند ولی در اوائل بهار تعداد آنها بیشتر می شود .

جفت گیری وتخم ریزی آنها هنگام شب صورت می گیرد.

یک حشره ماده 15- 40 تخم می گذارد.

تخم ها 3 سه هفته بعد باز می شوند و لارو های جوان خارج می گردند .

دوره رشد لاروی 100- 250 روز طول می کشد.

دوره ی شفیرگی تابع محیط و معمولا 15- 20 طول می کشد .

بنابراین یک نسل در سال دارد ولی در نواحی گرمسیری 3- 4 نسل در سال دارد.

( Gibbium psylloides                          (Ptinidae,Coleoptera
مرفولوژی:

سوسک کوچکی به رنگ قهوه ای مایل به قرمز که پیش قفس سینه آن بسیار کوتاه و گرد شده است.

بدن آن کاملا گرد و محدب بوده و بظاهر شبیه عنکبوت می باشد.

بالپوش ها صاف و براق است و تمام بدن را می پوشاند.

پاها بلند و ساق پاهای عقبی خمیده است.
بیولوژی:

این حشره همه جا زی است.

اغلب در انبارها، مغازه ها و خانه ها مشاهده می شود که از :

غلات

آرد

سبوس

کاکائو
چرم

پارچه های ابریشم مصنوعی

گیاهان خشک

تریاک

انواع ادویه

تغذیه می کند.

سوسک میوه خوار ( Carpophilus hemipterus                         (Nitidulidae, Coleoptera


مر فولوژی:

حشره کامل به طول 3 میلیمتر ،به رنگ قهوه ای براق ،بالپوشها کوتاه و انتهای شکم لخت است.

روی هر یک از بالپوشها دو لکه زرد روشن وجود دارد که یکی در قاعده و دیگری در انتها ی بالپوش قرار دارد.

لارو دارای بدن کشیده

3 سه جفت پای سینه ای و به رنگ سفید مایل به زرد است .

طول لارو پس از رشد کامل به 6 میلی مترمی رسد .
بیولوژی:

این آفت در طبیعت روی میوه های در حال فاسد شدن دیده می شود ولی محل تجمع آن در انبار های مواد غذایی روی میوه های خشک مانند :

انجیر

زردآلو

آلو

گوجه

کشمش

خرما

مغز پسته

فندق

گردو

بادام

و غیره است .

این آفت از :
پرتقال و لیموی در حال خراب شدن نیز تغذیه می کند.

بعضی از محققان معتقد اند که این آفت به طور غیر مستقیم باعث فساد و گندیدگی بعضی میوه ها مانند :

انجیر و انار می شوند .

زیرا حشره ضمن نفوذ به داخل میوه اسپر قارچ ها را به درون میوه منتقل کرده و باعث خرابی آن می شود .

به طور کلی این آفت یکی از آفات مهم میوه های خشک به شمار می آید .

همچنین این آفت به :

نان

شیرینی

بیسکویت

و دیگر مواد نشاسته ای خسارت وارد می سازد .

حشره ماده تخم های خود را در سطح و یا در داخل میوه قرار می دهد .

هر حشره ماده بین 100- 200 تخم می گذارد .

تخم ها بعد از 2 – 3 روز باز شده و لاروها ی جوان بیرون می آیند .

دوره ی رشد لاروی 2- 3 هفته طول می کشد .

دوره شفیرگی در حدود 2هفته طول می کشد .

دوره زندگی این حشره در شرایط مساعد 5 هفته بیشتر طول نمی کشد ولی در شرایط نامساعد این مدت ممکن است به چندین ماه افزایش پیدا کند.

بال پولک داران آفت انباری :

پروانه آرد، شب پره آسیاب (Lepidoptera, Pyralidae )       

Ephestia kuehniella


مرفولوژی:

حشره کامل با بالهای باز 20 تا 25 میلی متر بوده

قطعات دهانی سیفونی مکنده  وخرطوم و پالپهای لب پائین بزرگ می باشد.

پاها بلند و خاردار و بدن باریک و بدون کرک است.

بالهای رویی طویل و باریک و برنگ خاکستری تیره تا خاکستری کم رنگ است.

بر روی این بالها دو نوار کم رنگ و لکه های تیره کوچک نیز دیده می شود.

بالهای زیری برنگ سفید چرکی بوده و کناره خارجی بالها دارای ریشک هایی می باشد .

لارو کامل بطول تقریباً 16 میلی متر و رنگ عمومی آن سفید مایل به پشت گلی است سر و پشت سینه اول و پاهای سینه ای قهوه ای مایل بزرگ می باشد.

روی هر یک از حلقه های شکم صفحات کوچک سیاه رنگ که هریک دارای موی طویلی می باشد دیده می شود این لاروعلاوه بر سه جفت پای سینه ای دارای 5 جفت پای شکمی نیز می باشد.
بیولوژی:

پروانه آرد یک آفت جهانی است و لاروهای این آفت از آرد و مواد نشاسته ای و همچنین از میوه های خشک تغذیه می کنند.

این لاروها چنان در آرد فعالیت می کنند که آنرا غیرقابل مصرف می سازند .

چون در طی دوره تکاملی خود تارهای نازکی می تنند بنابراین در صورت حمله شدید تمام سطح مواد غذایی از این تارها پوشیده می شود.

حشرات ماده بطور متوسط 200 تا 300 عدد تخم بر روی مواد آردی گذاشته رشد جنین تخم در حدود 5 تا 15 روز طول کشیده

پس از آن لاروهای جوان که در حدود 1 میلی متر طول دارند ظاهر شده و از مواد آردی تغذیه کرده و برای حفاظت خود یک پیله ابریشمی بدور خود تنیده در
داخل آن پنهان می شوند.

لاروها پس از تکامل خود در داخل پیله ای که بوجود آورده اند به شفیره تبدیل می شوند.

دوره شفیرگی متغیر و برحسب درجه حرارت محیط یک تا دو هفته می باشد. دوره تکاملی از تخم تا حشره کامل دو تا دوماه و نیم است.

شب پره هندی ( Plodia interpunctella                                  (Pyralidae, Lepidoptera 


مرفولوژی:

حشره کامل با بال های باز 15 تا 20 میلی متر است.

یک سوم بال های جلویی از سمت قاعده برنگ خاکستری روشن و دو سوم بقیه قهوه ای متمایل به قرمز است .

بال های زیری خاکستری متمایل بزرگ و کناره خارجی بال های زیری دارای ریشک می باشد .

لارو کامل آن بطول تقریباً 15 تا 18 میلی متر، برنگ سفید چرکی و یا صورتی کم رنگ است.

سر و پشت سینه اول و پاهای اصلی برنگ زرد مایل به قهوه ای وتمام حلقه های بدن دارای موهای طویلی بوده همچنین دارای 5 جفت پای شکمی می باشد.
بیولوژی:

حشره ماده سه روز پس از ظهور جفت گیری کرده و بطور متوسط تا 150 عدد تخم می گذارد .

البته این تعداد گاهی کمتر و گاهی بیشتر تا 300 عدد می رسد.

در شرایط مساعد تخمها پس از 3 روز تفریخ شده ، لاروها خارج می گردند .

طول دوره لاروی برحسب درجه حرارت محیط و نوع غذا متغیر و در شرایط مساعد 25 تا 30 روز است.

پس از این مدت لارو پیله ابریشمی نازک تشکیل داده در آن به شفیره تبدیل می شود.

دوره شفیرگی از 4 روزتا 4 هفته متغیر بوده پس از آن حشره کامل ظاهر می گردد .

در شرایط کاملاً مساعد طول دوره تکاملی از تخم تا حشره کامل 40 روز طول می کشد .

این حشره در سال 2 تا 5 نسل می تواند ایجاد نماید .

این آفت جهانی بوده و از محصولات :

غله ای

بقولات

و بخصوص خشکبار مانند :

گردو

بادام 

پسته

دانه های روغنی

بذر

و غیره می تواند تغذیه کند.

پروانه موم خوار ( Galleria mellonella                                            (Pyralidae, Lepidoptera 


مرفولوژی:

شب پره ای نسبتا بزرگ به طول 20 میلیمتر و عرض با بال باز 20 تا 30 میلی متر می باشد .

رنگ آن بسیار متغیر به طوری که نرها از سفید نقره ای تا خاکستری روشن و در ماده ها از خاکستری تیره تا قهوه ای تغییر می کند.
بیولوژی:

شب فعال ، پروانه های ماده یک روز پس از جفت گیری تخم ریزی را آغاز می کنند .

تخمریزی به صورت توده ای روی مواد غذایی گذاشته می شود .

هر ماده 200 تا 800 تخم می گذارد.

لاروها پس از خروج از تخم در صورت در دسترس بودن عسل ، ترجیح می دهند از عسل تغذیه کنند.

بعد از چند روز به تغذیه از موم روی می آورند و در موم تونل های غذایی ایجاد می کنند که پوشیده از تارهای سفید ابریشمی می شود.

در صورت کمبود غذا رژیم گوشتخواری و کانیبالیسم در پیش می گیرند .
برای شفیره شدن مواد غذایی را ترک گفته و در پناهگاه های مناسب با تنیدن پیله به شفیره تبدیل می شوند.

زمستان گذرانی به صورت شفیره است.
لارو در درجه اول به موم بویژه موم سیاه در انبارها، مغازه ها و خانه های گرم حمله می کند.

در درجه دوم به کندوهای ضعیف و کندوهایی که اصول بهداشتی در مورد آنها رعایت نمی شود حمله می کند.
بید لباس ( Tineola biselliella                                        (Tineidae, Lepidoptera


مرفولوژی:

حشره کامل پروانه کوچکی است که عرض آن با بال های باز در حدود 12 تا 17 میلی متر می باشد.

بال های جلویی برنگ طلایی براق و بال های عقبی برنگ خاکستری مایل به زرد است.

اطراف بال های زیری دارای ریشک های نسبتاً بلندی است.
بیدهای نر قادر به پرواز بوده در صورتی که بیدهای ماده با جهش و راه رفتن تغییر محل می دهند.

لارو برنگ زرد چرکی و یا زرد تیره می باشد و سر آن قهوه ای رنگ است.
بیولوژی:

بیدهای ماده تخم های خود را بطور متفرق بر روی پارچه و بر روی موادی که مورد تغذیه قرار می دهند می گذارند.
تخم گذاری بمدت چند روز ادامه داشته و در حدود 150 عدد تخم می گذاند.

دوره تفریخ تخم 8 تا 10 روز بوده و پس از آن لاروهای جوان خارج می شوند.

لاروها دارای قدرت تنیدن هستند. پس از طی دوران لاروی ، لارو به شفیره تبدیل می شود.
دوران شفیرگی 10 تا 18 روز بوده پس از آن حشره کامل خارج می شود .

بید لباس برحسب درجه حرارت و نوع غذا 1 تا 4 نسل در سال دارد.

در صورتی که لاروها از پشم شسته نشده تغذیه کنند دوره تکاملی سه ماه طول می کشد واگر حرارت محیط در حدود 20 درجه سانتیگراد باشد می توانند تا 4 نسل در سال ایجاد کنند

ولی در صورت تغذیه از پشم شسته و درهمین درجه حرارت دوره لاروی 6 ماه طول می کشد و در این وضعیت 2 نسل در سال دارند.

بید لباس بیشتراز :

پارچه های پشمی

پرهای پرندگان 
مواد مویی

تغذیه می کنند همچنین به :

قالی

روکش مبل ها

خز

پشم

خسارت وارد می سازند

پنبه و ابریشم مصنوعی غذای مناسبی جهت تغذیه این حشره نمی باشند.

بید خز ( بید لانه ساز ) (Lepidoptera, Tineidae ) 

Tinea  pellionella


عرض با بال باز 16 میلی مت

بال های جلویی خاکستری مایل به زرد و روی هر بال سه لکه تیره وجود دارد

بال عقب خاکستری و دارای ریشک است.

لارو کامل 9 میلی متر و برنگ سفید است که در موقع تغذیه برای خود پناهگاه می سازد و سر را از پناهگاه خارج کرده و تغذیه می کند .

نهایتا لارو درون همین پناهگاه تبدیل به شفیره می شود.
مواد مورد تغذیه مواد کراتین دار نظیر :

پارچه های پشمی

قالی

مو 

خز می باشد.
بید قالی ( Trichophaga tapetzella                                             ( Tineidae, Lepidoptera


عرض با بال باز 20-24 میلی متر

یک سوم بال جلو قهوه ای رنگ 

بقیه بال سفید

با لکه های قهوه ای است.

بال های عقب خاکستری و ریشک دار می باشد.
این حشره بیشتر به منسوجات پشمی خصوصا قالی خسارت می زند.

بید غلات ، بید گندم( Lepidoptera, Gelechidae )             

              Sitotroga cerealella 


مرفولوژی:

شب پره ای است که اندازه بال های آن 1.2 تا 2.3 اینچ

بالهای جلویی تقریبا به رنگ کرم 

بالای عقبی خاکستری کم رنگ 

در حاشیه بالها دارای ریشک های بلند است .
بیولوژی :

ماده هر چند صد عدد تخم خیلی کوچک به رنگ سفید مایل به قرمز 

به طور تک تک و یا 20 عددی بر روی غلاتی که لارو ها به آنها خسارت زده اند می گذارند .

4 روز تا 4 هفته بعد تفریخ می شوند 

لاروها وارد دانه های غلات شده و از آنها تغذیه می کنند .

در هر دانه گندم فقط یک لارو قرار دارد

ولی در دانه های ذرت ممکن است چند لارو زندگی کنند.
لارو در ابتدا سفید رنگ و دارای سه جفت پای سینه ای و چهار جفت پای شکمی است .

قبل از شفیره شدن پوست دانه را به صورت گرد می برد تا بعدا حشره بالغ خارج گردد .

دوره لاروی 20 تا 24 روز طول می کشد و تمام سیکل زندگی حشره در
حدود 5 هفته طول می کشد در مناطق سرد تا 2نسل در سال و در مناطق گرم ممکن است تا 6 نسل در سال ایجاد کنند.

دیگر حشرات زیان آور انباری

خانواده سوسری ها (سوسکهای حمام)                                                  Blattellidae

شکل عمومی بدن این حشرات پهن و کشیده و تقریباً بیضی شکل و رنگ آنها از قهوه ای روشن مایل به زرد تا قهوه ای تیره می باشد.

سر کوچک و گلابی شکل 

پیش قفس سینه رشد زیادی کرده 

سر و قطعات دهانی را در زیر خود مخفی کرده است .
شاخک ها مویی و بلند و قطعات دهانی جونده است.

بالهای جلویی چرمی و بالهای عقبی غشایی بوده و از طول روی هم تا می خورند.

در بعضی گونه ها ماده ها بدون بال و در بعضی دیگر نر و ماده ها هر دو کوتاه می باشند.

شکم از ده حلقه تشکیل شده در مفصل انتهایی سرسی دیده می شود.

سوسک های حمام در روز در پناهگاه های مختلف استراحت کرده و شب ها فعالیت را آغاز می کنند.

سوسری ها مکان های تاریک و گرم و مرطوب را جهت سکونت انتخاب می کنند.

به همین علت بیشتر در:

آشپزخانه ها
حمام ها

انبارها

نانوایی ها 

مغازه های اغذیه فروشی 

کارخانه های تولید مواد غذایی دیده می شوند.

این حشرات تخمهای خود را درون کپسولی به نام کیسه تخم Ootheca قرار می دهند .

از لحاظ تغذیه حشراتی همه چیز خواربوده از مواد غذائی گیاهی و حیوانی تغذیه می کنند.

این حشرات بعلت تغذیه از کثافات و رفت و آمد در اماکن کثیف و آلوده اغلب عوامل بیماری های مهمی مانند :

وبا

سیاه زخم

جزام

طاعون

و غیره را به انسان منتقل می سازند بنابراین از نقطه نظر بهداشتی فوق العاده مهم بوده مبارزه با آنها حایز اهمیت بسیار است.
مهمترین گونه های آنها عبارتند از:
1 – سوسری آمریکایی                         Periplaneta americana 

مرفولوژی:

این سوسری بطول 3 تا 4 سانتی متر بوده 

برنگ قرمز مایل به قهوه ای 

پیش قفس برنگ قرمز مایل به زرد است .
بر روی آن دولکه قهوه ای دیده می شود.

بالپوش های نرو ماده بلند بوده و تمام شکم را می پوشانند.
بیولوژی:

همانطور که در بالا گفته شد تخم ها درون کیسه تخم قرار داده می شود

کیسه تخم در انتهای بدن ماده چسبیده است .
مدت حمل کیسه از چند ساعت تا 6 روز متغیر بوده و تعداد تخمها 15 تا 20 عدد است .

سوسری این کیسه را در شکافهایی چسبانده روی آنرا با مواد مختلف می پوشاند .

پوره ها پس از خروج از تخم شبیه به مادر بوده و فقط بدون بالپوش می باشند.

دوره پورگی بسته به درجه حرارت و رطوبت و مواد مورد تغذیه ممکن است از یک تا دوسال بطول بی انجامد.

2 – سوسری آلمانی                                            Blattella germanica 

مرفولوژی:

این سوسری بطول تقریباً 10 تا 15 میلی متر بوده

برنگ زرد تا قهوه ای روشن است.

بر روی پیش قفس سینه دو نوار برنگ تیره تر در جهت طول دیده می شود.

بالپوشها در نر و ماده ها کامل بوده تمام طول شکم را می پوشاند.
بیولوژی :

این سوسری نیز تخمها را درون کیسه تخم قرار می دهد .

کیسه تخم در انتهای بدن ماده چسبیده و مدت حمل کیسه تخم تقریباً 4 هفته طول می کشد .

تعداد تخم 30 عدد بوده و کیسه تخم درمکان های مختلف گذاشته می شود دوره پورگی در مورد این سوسری 2 تا 3 ماه طول می کشد.

3 –  سوسری شرقی                   Blatta orientalis 

مرفولوژی:

ماده این سوسری برنگ سیاه و بطول 22 تا 28 میلی متر و نرها برنگ قهوه ای و بطول 21 تا 25 میلیمتر طول دارند .
بالپوش های نر تقریباً دوسوم طول شکم را می پوشاند .

در صورتی که بالپوش های ماده کوتاه ترند .
بیولوژی:

این سوسری نیز تخمها را درون کیسه تخم قرار می دهد .

مدت حمل کیسه تخم 12 ساعت تا 5 روز بوده و کیسه تخم در مکان ثابتی قرار داده نمی شود .

بلکه در مکانهای مختلفی ممکن است گذاشته شود تعداد تخمها 16 عدد می باشند.

مدت دوره پورگی بسته به :

غذا

رطوبت

حرارت محیط متفاوت و از یک تا دو سال متغیر است .

این سوسری بنام سوسک آشپزخانه وحمام معروف است.

دم مویی نقره ای یا ماهی نقره ای           (Thysanura Lepismatidae )

(Lepisma saccharina )

مرفولوژی:

حشرات کامل به طول 7 تا 10 میلی متر

دارای بدن مسطح و از پولک های خاکستری متمایل به نقره ای و شفاف پوشیده شده اند .

دارای دو شاخک نخی و بلند بوده

از مشخصات ویژه آنان وجود سه زایده بلند در انتهای شکم بوده که این سه زایده به اندازه طول بدن حشره است .
بیولوژی :

حشرات ماده تعداد 6 تا 10 عدد تخم قهوه ای یا قرمز رنگ در شکافهای در و دیوار یا بر روی مواد غذایی می گذارند .

پس از چهار تا 5 هفته نوزادان سفید رنگی خارج می شوند .

نوزادان در قسمت سر دارای خار کوچک قهوه ای رنگی هستند که توسط این خار پوسته تخم را شکافته و بیرون می آیند .

پس از دو بار تعویض پوست، بدن دارای پولک های نقره ای می شود .

این جانوران از نور گریزان بوده و روزها در محل های تاریک به سر می برند و چون گرما و رطوبت را دوست دارند .
اغلب در آشپز خانه ها و انبار ها فراوانند.

این حشره از :

آرد و محصولات آردی

شیرینی ها

قند و شکر

محصولات چرمی

مواد نخی 

پشمی تغذیه می کنند .

خسارت این آفت از مواد انباری اهمیت اقتصادی نداشته ، ولی چون از کاغذ و کتاب هم تغذیه کرده ممکن است اسناد را از بین ببرند لذا مباره با آنها دارای اهمیت است .

راسته دوبالان  Diptera

مگس پنیر                 Piophilla casei

مرفولوژی:

مگسی به طول 4-5 میلی متر

به رنگ سیاه براق با چشم های قرمز آجری

لارو کامل 8-10 میلی متر طول دارد.
بیولوژی:

لاروهای مسن با جهش جابه جا می شوند.

مگس کامل از شهد گلها ولی لاروها از:

پنیر 

ژامبون

کالباس

ماهی دودی
تغذیه می کنند.

برای مبارزه با این آفت می توان از توری سیمی که از ورود مگس به انبار جلوگیری می کند استفاده کرد.
سوسک Necrobia از شکارگران آن می باشد.

مگس های گوشت       Calliphora spp 

(Calliphoridae, Diptera)

به رنگ آبی براق هستند

عموما ساپروفیت هستند 

روی لاشه حیوانات نیز دیده می شوند.

اگرچه روی گوشت های تازه دیده می شوند ولی ترجیح می دهد روی گوشت های فاسد تغذیه کنند.

راسته مساوی بالان (موریانه ها)                         Isoptera

موریانه ها از مواد گیاهی خشک

الیاف

فراورده های پشمی و پنبه ای

کاغذ دیواری

چرم، لینولئوم 

موکت

لاستیک

پوشش کابلی

جانوران نگهداری شده در موزه ها و انواع فراورده های چوبی تغذیه می کنند.

عمدتا در مناطق حاره و نیمه حاره فعالیت دارند ولی در مناطق معتدل و سرد نیز با نفوذ به اعماق زمین به فعالیت خود ادامه می دهند.

متعلق به خانواده Termitidae هستند.

اصول کلی مبارزه با موریانه ها:
1 -طراحی صحیح ساختمان برای کم کردن رطوبت با ایجاد :

زهکش

تهویه

و ساختن زیر زمین
2 -استقرار ساختمان روی پایه های بتونی
3 -تمیز کردن محل بنای ساختمان از مواد چوبی و گیاهی
4 -سم پاشی زیر ساختمان و بکار بردن چوب و الوارهای اشباع شده با مواد شیمیایی مخصوص نظیر پنتا کلروفنل
5 -در مناطق آلوده اطراف پی دیوارها را باید مواد سمی ریخت .

می توان از موادی مانند :

آلدرین

دی آلدرین

گامکسان

و یا کلردان و پنتاکلروفنل استفاده کرد.
6 -جاهایی که از ستون های چوبی استفاده می شود در محل های تماس با خاک کلاهک های فلزی استفاده شود.
سمپاشی های سطحی به طور کلی بر روی موریانه ها بی تاثیر است و باید از سموم عمقی و یا گازی استفاده کرد.

سایر آفات انباری

کنه های انباری

کنه آرد                    ( Acarus siro                                                      ( Acaridae


مرفولوژی:

بدن کنه بالغ بی رنگ و به طول 0.3 تا 0.65 میلی متر می باشد .

رنگ قسمت جلویی بدن Gnathosoma  و پاها زرد تا قرمز قهوه ای است .

موهای پشت نازک و موهای روی آنها به زحمت مشهود است .

اکثر موهای پشتی کوتاه و فقط 2 جفت موی بلند در انتهای بدن قرار دارد .

جانوران نر قدری کوچک تر از ماده ها هستند .

مهمترین علامت مشخصه ی نر وجود 2 باد کش در قاعده پنجه پای چهارم و یک بادکش در نزدیکی روزنه ی دفعی و زائده قوی در قسمت زیری ران پای اول که به وضوح پهن تر شده است .
بیولوژی :

این کنه در تمام نقاط دنیا یافت شده و در غلات مختلف در محصولات غله ای و در تمام مواد انباری نشاسته دار همچنین در:

پنیر

علف خشک

بذر کتان

و غیره فعالیت دارد.

دانه های غلات در صورتی مورد حمله قرار می گیرند که شکسته باشند در صورت وفور غذا ،رطوبت نسبی حدود 87 درصد و حرارت 23 درجه سانتی گراد تغییرات تکاملی از تخم تا جانور
کامل 9 تا 11 روز طول می کشد.

کنه Glycyphagus destructor

(Acaridae) 

مرفولوژی:

بدن این جانور گرد تا تخم مرغی شکل به طول 0.35 تا 0.56 میلی متر است .

رنگ سطح بالایی بدن :

مات

سفید رنگ

و از برجستگی های کوچکی پوشیده شده است .

موهای پشتی خیلی بلند و از موهای ظریف قابل رویتی پوشیده شده است.

پاها بلند و باریک هستند در قسمت زیری پنجه ها یک فلس مودار ظریف وجود دارد که تقریبا به طول خود پنجه است .
مرفولوژی:

این کنه انتشار جهانی داشته بر روی تمام انواع :

غلات

بذر کتان

خشکبار

علف خشک

پنیر

کلش

و همچنین در لانه های :

جوندگان

لانه زنبور

و غیره گزارش شده است .

همچنین بر روی :

گیاهان داروئی

چای

مواد غذایی دامها 

برنج

دیده شده است .
کنه Rhizoglyphus echinopus 

Acaridae
بدن این کنه :

 طول بدن 0.8 میلی متر بوده در صورتی که پاها خیلی کوتوله و به رنگ قرمز قهوه ای است .

بر روی پنجه اولین و دومین پا موی خار مانند وجود دارد .

سطح بدن صاف ، بی رنگ و براق است .

این گونه برای پیازهای گیاهان زینتی زیان آور است .

جوندگان از خانواده                                  Muridae

موش سیاه rattus Rattus


مرفولوژی:

این موش بیشتر در محل سکونت انسان و یا در اماکن سرپوشیده مانند :

انبارها و آسیاب ها زندگی می کند.

بدن این جانور کاملاً کشیده بوده طول بدن 17 تا 23 سانتی متر است.

طول دم از مجموع طول بدن و سر بیشتر بوده و پوشیده از فلس است .
چشم ها نسبتاً کوچک ، برجسته و سیاه رنگ است.

بدن برنگ خاکستری است.
بیولوژی :

جانوری همه چیز خوار بوده 

بخوبی شنا کرده و با سرعت زیاد می دود.

معمولاً از نزدیک شدن به تله دوری می کند.
در اندک زمانی جمعیت آن بالا رفته و به یک آفت خطرناک تبدیل می شود.

برای نفوذ به محل ذخیره مواد غذایی دیوارها را کنده و تخته های ضخیم را جویده و راه خود را باز می کند.

موش سیاه  ناقل بیماری طاعون است .

طول عمر این موش 3 تا 4 سال بوده ،
هرسال 2 تا 5 بار تولید مثل کرده، هربار 5 تا 10 بچه بوجود می آورد.

طول مدت باروری 33 روز است.

موش نروژی                                                Rattus norvegicus


مرفولوژی:

این موش دارای جثه بزرگ و قوی بوده

سر کاملاً مشخص

پوزه کشیده وپشم آلود می باشد.

دم طویل وپوشیده از فلس 

موهای کوتاه برنگ روشن است.

ناحیه پشت بدن برنگ قهوه ای و قسمت شکمی آن خاکستری روشن می باشد .

بعضی از افراد این گونه کاملا سیاه رنگ اند.

طول بدن در حدود 20 تا 36 سانتی متر است .
بیولوژی :

این موش در همه جا دیده شده چون با شرایط آب و هوائی مختلف قدرت سازگاری دارد.

این جانور در اماکن :
مسکونی

مرغداری ها

زیرزمین ها 

انبارهای غذایی

دیده می شود.

از غلات

مواد حیوانی 

پوست

جوجه های کوچک 

تخم مرغ

تغذیه می کند .

لوازم مختلف و مواد چوبی را جویده خسارت وارد می سازد.

این موش در انتقال بیماری طاعون و شیوع آن نقش مهمی دارد .

این جانور هرسال 2 تا 7 نسل ایجاد کرده و هر موش سه ماه بعد از تولید می تواند تولید مثل نماید .

ماده در هربار 5 تا 14 بچه می زاید.

یک جفت نر وماده در صورت مساعد بودن شرایط در ظرف سه سال جمعیتی بالغ بر 250000 فرد بوجود می آورند.

گربه معمولاً از حمله به این موش خودداری می کند.

موش خانگی musculus Mus


مرفولوژی:

رنگ عمومی بدن این موش در ناحیه پشت خاکستری تیره و گاهی اوقات قهوه ای روشن است .

قسمت شکمی خاکستری روشن است.

گوش ها بزرگ وعاری از مو است.

چشمهای این حیوان کوچک و سیاه رنگ است.
بیولوژی:

این موش در اغلب نقاط دنیا دیده می شود.

این جانور معمولاً در:

خانه ها

انبارها

اماکن سرپوشیده

دیده شده و برای تغذیه از نباتات مختلف به مزارع و باغ ها کوچ می کند.

این موش مانند سایر جوندگان قادر نیست برای سکونت خود لانه تعبیه کند و معمولاًدر طبیعت از لانه های متروک سایر جوندگان برای زندگی خود استفاده می کند.

فعالیت اصلی این موش هنگام شب است ولی گاهی اوقات موقع روز نیز برای تغذیه از پناهگاه خود خارج می شود .

این موش از:

دانه های غلات و مشتقات آن
مواد کاغذی

منسوجات 

خواربار

وغیره تغذیه کرده، خسارت سنگینی وارد می سازد.

این جانور نه تنها باعث از بین رفتن مواد غذایی می شود بلکه باقیمانده محصول را به فضولات و ادرار خود آلوده کرده ، کیفیت مواد غذائی را پایین می آورد .

این حیوان در سال 4 تا 5 نسل داشته و هربار 6 تا 8 بچه بوجود می آورد.

نوزادان پس از 3 ماه بالغ شده، قادر به تولید مثل خواهند شد.
مبارزه با موشها
برای مبارزه با موشها به دو طریق می توان عمل کرد :
1 – اقدامات پیشگیری :

در این روش با به کار بردن تدابیر ویژه از نفوذ موش به انبار جلوگیری می شود .

برای این منظور هنگام احداث انبار باید دقت شود تا دیوارها از استحکام و ضخامت کافی برخوردار بوده و حداقل تا ارتفاع یک و نیم متر از کف زمین با بتون ساخته شوند.

پی انبار نیز باید به اندازه ی لازم عمیق و ضخیم بوده و گاهی بین دیوارها را تا ارتفاع یک و نیم متر از کف زمین از خورده شیشه انباشته می کنند تا بدین ترتیب از نفوذ موش به انبار جلوگیری شود .

اطراف در و پنجره ها نیز باید تقویت کرد .

تمام منافذ و سوراخ ها با تور سیمی محکم پوشیده شوند .

در ورودی انبار باید بالاتر از سطح زمین قرار بگیرد و برای رفت و آمد به انبار از پلکان های متحرک می توان استفاده کرد.

در انبار های بزرگ مواد غذایی بایستی به صورت بسته بندی شده و روی سکوهایی که از کف زمین 30 سانتی متر بلند تر است و از دیوار در حدود نیم متر فاصله دارند قرار داده شوند.

بدین ترتیب کف انبار از لحاظ رفت و آمد موشها به سهولت قابل کنترل خواهد بود .

برای نگهداری مواد غذایی در خانه ها و مغازه ها که مقدارشان کم است حد الامکان باید از ظروف در دار که نسبت به موش غیر قابل نفوذ است استفاده کرد.

برای جلوگیری از حمله موش ها به انبار و سایر مخازن مواد غذایی از مواد دور کننده مانند :

پیریدین – آکتیدین  Actidione 

مشتقات گوآنیدین  Guanidine

و غیره استفاده می شود .

این مواد را در اطراف انبار ها پخش کرده و یا کیسه های محتوی مواد انباری را با آن هایی که سمیت کمتری دارند آغشته می کنند

و یا آنهایی را که دوام بیشتری دارند ، می توان وارد پی ساختمان کرد .
2 .روش مبارزه ی شیمیایی :

در این روش از سموم مختلف موش کش به صورت طعمه و یا پودر پاش مناطق آلوده می توان استفاده کرد.

مهمترین این سموم عبارتند از :

الف- فسفورد و زنگ :

فسفورد و زنگ سمی است سیاه رنگ که در مجاورت رطوبت بوی نا مطبوع فسفور هیدروژن از آن استشمام می شود .

فسفورد و زنگ به نسبت 2 تا 5 در صد مخلوط با مواد غذایی در مبارزه با موش های انباری و خانگی نتیجه خوب می دهد .

اگر بخواهیم با دانه ی گندم طعمه ی مسموم تهیه نماییم براساس فرمول زیر خواهد بود :

گندم 1000 گرم  فسفورد و زنگ 50 گرم ، روغن مایع 20 گرم. طرز تهیه ان بدین صورت است که اول گندم را در ظرفی که دارای در محکم است می ریزند

سپس روغن را روی آن اضافه کرده بوسیله چوبی کاملا بهم می زنند تا دانه ها به طور یکنواخت با هم مخلوط شوند .
برای مصرف طعمه مسموم در انبار ها ، منزل و اصطبل ها و غیره لازم است :

جعبه های چوبی ،فلزی و یا مقوایی به ابعاد 10 ×20 × 40 سانتی متر تهیه شود .

در جهت عرض جعبه دو سوراخ طوری تعبیه شود که موش به آسانی وارد آن شده و از سوراخ دیگر خارج شود .

سوراخ ها از کف جعبه در حدود نیم سانتی متر بالاتر خواهند بود .

پس از آنکه طعمه مسموم در این جعبه ها قرار داده شدند در آنها را قفل کرده در نزدیکی لانه یا در محل رفت و آمد موش ها قرار می دهند .

طعمه گذاری بایستی در مواقع عصر انجام گرفته و صبح روز بعد لازم است جعبه ها را جمع کرده باقیمانده طعمه مسموم را تخلیه و معدوم کرد .

این عمل تا بدست آمدن نتیجه مطلوب می تواند ادامه داشته باشد .

در فصل گرم برای تهیه طعمه مسموم از مواد غذایی آبدار مانند :

هویج
سیب زمینی 

چغندر

کلم پخته یا خام

پنیر

و غیره می توان استفاده کرد .

این مواد را بایستی به قطعات کوچک 5 تا 10 سانتی متر مکعبی تقسیم کرد .

البته قبل از طعمه گذاری بایستی از روش پیش طعمه گذاری استفاده کرد بدین صورت که :

ابتدا بایستی
یکی دو روز از مواد غذایی بدون سم استفاده کرد سپس از طعمه مسموم استفاده نمود.

ب- املاح تالیوم Thallium :

املاح تالیوم مانند :

سولفات ،نیترات واستات تالیوم برای مبارزه با موش ها مورد استفاده قرار می گیرند .

سولفات تالیوم گرد سفید رنگ و متبلور است .

این سم از راه پوست وارد بدن شده مسمومیت ایجاد می کند .

مقدار کشنده آن 25 میلیگرم بر کیلوگرم ld ست .

از این سم مخلوط با مواد غذایی یا محلول آب به نسبت 0.5 تا 1.5 درصد استفاده می کنند .

موش کش زلیو Zelio بر اساس سولفات تالیوم ساخته شده است .

این خمیر را به نسبت یک قسمت سم با 10 قسمت ماده غذایی به کار می برند.

ج- ترکیبات کومارینی یا ضد ا نعقاد خون :

مکانیسم تاثیر این سموم عبارت از جلوگیری از تشکیل ویتامین k و پروترومبین در خون است .

همچنین روی جدار مویرگ اثر کرده و باعث خارج شدن خون از مویرگ ها و خونریزی داخلی و بالاخره مرگ می شود .

این خونریزی بیشتر در :

ریه ها

کبد 

مغز

که مویرگ ها زیادند ، صورت می گیرد .

این ترکیبات عارتند از:

1 -کومافن :

از موش کش های مهم بوده ، فافد بو ومزه بوده و به راحتی توسط جوندگان خورده می شود .

موش های مسموم کوچک ترین عکس العملی که مبتنی بر ناراحتی واحساس درد باشد در خود احساس نمی کنند .

این سم به نسبت 25 گرم ماده موثر در 100 کیلوگرم ماده غذایی به کار می برند.

2 -پی وال یا پی والدیون :

این سم به صورت یک جسم جامد زرد رنگ است .

مقدار مصرف 25 گرم ماده موثر در 100 کیلوگرم ماده غذایی یا یک قسمت سم در چهار هزار قسمت ماده غذایی می باشد .

3 -وارفارین :

به صورت جسم جامد متبلور بوده و هیچ گونه طعم و بو ندارد .

پودر وارفارین به غلظت نیم درصد در بازار یافت می شود .

معمولا یک قسمت از این پودر را با 19 قسمت ماده غذایی بایستی مخلوط کرد .

4 -راکومین 57 Racumin :

این سم اگر خالص باشد به صورت جسم جامد بی بو و زرد رنگ است .

در بازار به صورت پودر 57%و طعمه سموم یافت می شود .

برای تهیه طعمه سموم یک قسمت از پودر راکومین با 19 قسمت ماده غذایی مناسب بایستی مخلوط کرد .

مبارزه با آفات انباری

بازرسی و برآورد میزان آلودگی انبارها:

معاینه و بازرسی های ادواری انبارها یکی از اقدامات اساسی در نگهداری غلات و سایر محصولات انباری است .

بوسیله بازرسیهای منظم می توان از چگونگی فعالیت آفات مختلف و میکرو ارگانیسم ها آگاه شده و به موقع اقدامات لازم را به عمل آورد .
برای آگاهی از نحوه فعالیت آفات و قارچ ها ، روش های مختلفی وجود دارد که با بکار بردن آنها می توان میزان آلودگی محصول را برآورد کرد .

این روش ها ممکن است براساس :

مقدار رطوبت دانه های غلات برای تخمین میزان آلودگی به قارچ ها

و یا تعداد حشرات موجود در واحد وزن محصول نمونه باشد .

در بازرسی های معمولی انبار باید توجه شود که تنها مشاهده چند حشره در گوشه و کنار انبار و یا در سطح محصول نمی تواند پایه و اساسی برای تعیین میزان آلودگی و یا فعالیت حشرات باشد .

زیرا از طرفی میزان فعالیت این جانوران در ساعات مختلف شبانه روز در نقاط مختلف انبار برحسب :

شدت نور

حرارت

رطوبت

متفاوت بوده و از طرف دیگر طرز زیست و مراحل رشدی آنها نیز همیشه یکسان نمی باشد .

به طور کلی حشرات در قسمت های فوقانی توده محصول بیشتر مشاهده می شوند .

ولی برای انجام بازرسی های دقیق لازم است از دانه های موجود در :

سطوح مختلف محصول

از مواد جارو شده 

دانه های شکسته

موجود در گوشه های انبار معاینه به عمل آید .

برای پی بردن به وجود حشرات در انبار می توان از :

مواد شیمیایی جلب کننده

تله های نوری

مقواهای موج دار به عنوان پناهگاه 

و غیره استفاده کرد .

با این عملیات می توان حضور حشرات را در انبار ها به اثبات رسانید .

 برای تخمین تراکم جمعیت و میزان فعالیت آنها نخست از محصول نمونه برداری کرده و سپس برآورد خسارت می کنند .

ا– نمونه برداری :

به منظور آگاهی از فعالیت آفات و همچنین تخمین میزان خسارت آنها لازم است از :

نقاط مختلف محصول توده شده

و از اعماق مختلف آن

به طور تصادفی نمونه برداری شود .

یکی از روش های متداول برای این کار استفاده از سوند های مختلف است .

این سوند ها در خرید و فروش غلات به منظور :

نمونه برداری و اطلاع از کیفیت و مرغوبیت محصول و همچنین تعیین میزان آلودگی محصول آنها به مواد ناخالص مانند بذور علف های هرز ،سنگریزه و غیره مورد استفاده قرار می گیرند .

این سوند ها به اشکال مختلف و به طول 30- 50 سانتی متر ساخته می شوند .

سوندهای نمونه برداری اغلب نوک تیز بوده و از فلز یا نی خیزران ساخته می شوند.

سوند فلزی معمولی به شکل میله ای است که یک طرف آن دارای دسته و طرف دیگر آن باریک و بسته است .

در طول آن شیاری تعبیه شده که با مختصر حرکت چرخشی دانه ها وارد آن می شوند .

هنگام نمونه برداری :
سوند را به طور جانبی در داخل کیسه حاوی غلات فرو کرده و می پیچانند تا دانه ها از راه شیار طولی وارد آن شوند .

نوعی که بیشتر از همه متداول است عبارت از لوله ای است که به وسیله آن می توان از عمق حداکثر 180 سانتی متر

و به فواصل 15 سانتی متر نمونه برداری کرد .

این سوند از دو لوله داخل هم تشکیل شده که هر یک در طول خود به فواصل هر 15 سانتی متر دارا ی چندین سوراخ می باشد.

با پیچاندن یکی از لوله ها می توان سوراخ های موجود روی بدنه ی لوله ها را برای ورود دانه باز و یا بست .

هنگام فرو کردن سوند در داخل محصول و یا موقع بیرون کشیدن آن سوراخ ها باید مسدود باشند.

هنگام نمونه برداری پس از اینکه سوند در عمق مورد نظر قرار گرفت با پیچاندن یکی از لوله ها سوراخ ها را برای ورود دانه باز می کنند.

همچنین به منظور آگاهی از میزان آلودگی و تعیین تعداد حشرات می توان نمونه محصول را غربال کرد .

برای این کار از غربال هایی که قطر سوراخ آنها متناسب با نوع محصول است استفاده می کنند .

با این کار می توان با سرعت و دقت بیشتری تعداد حشرات موجود در نمونه را تعیین کرد .

از سال 1967 دستگاه های نمونه برداری خود کار به بازار عرضه شد ه است .

این دستگاه ها که برای نمونه برداری های منظم از محصول به منظور بررسی های آزمایشگاهی در گذر گاه تسمه های نقاله قرار داده می شوند .

برای تعیین میزان آلودگی محصول به حشرات نیز قابل استفاده می باشند.

2 -تعیین میزان آلودگی :

برای تعیین میزان آلودگی ابتدا با وسایل مختلف مانند سوند و غیره از نقاط مختلف نمونه برداری کرده و وزن آن را به یک کیلو گرم می رسانند .

سپس تعداد حشرات و سایر آفات موجود در آن را با استفاده از وسایل مختلف شمرده و به قرار زیر میزان آلودگی را تعیین می کنند :

تعداد حشرات بیشتر از 15 عدد آلودگی بسیار شدید .

تعداد حشرات بین 15- 10 عدد آلودگی شدید .

تعداد حشرات کمتر از 10 عدد نمونه برداری مجدد.

عملیات نمونه برداری را مطابق روش بالا ادامه داده تا وزن نمونه به سه کیلوگرم برسد سپس حشرات آن را شمرده و به قرار زیر میزان آلودگی را تعیین می کنند :

تعداد حشرات بیشتر از 9 عدد آلودگی شدید .

تعداد حشرات کمتر از 9 عدد نمونه برداری مجدد .

باز نمونه برداری را به روش فوق ادامه داده و مقدار آن را به 9 کیلو گرم افزایش می دهند و حشرات آن را شمرده و تعیین آلودگی به قرار زیرمی کنند :

تعداد حشرات بیشتر از5 عدد آلودگی متوسط

تعداد حشرات کمتر از 5 عدد آلودگی سبک و نمونه برداری مجدد

سپس نمونه برداری را مانند فوق ادامه داده و این بار مقدار نمونه را به 22 کیلو گرم افزایش داده سپس حشرات آن را شمرده و تعیین می کنند:
تعداد حشرات حد اکثر 20عدد آلودگی بسیار سبک .

تعداد حشرات حد اکثر 21 – 50 عدد آلودگی سبک .

تعداد حشرات حد اکثر51 – 300 عدد آلودگی متوسط .

تعداد حشرات حد اکثر 301 – 1500عدد آلودگی شدید .

تعداد حشرات بیشتر از 1500عدد آلودگی بسیار شدید .

بازرسی های معمولی انبار ها :

برای آگاهی از وضع عمومی انبار ها لازم است هر چند وقت یک بار از محصولات موجود در انبار بازدید عمومی به عمل آید .
بازرسی های معمولی انبار که بدون نمونه برداری انجام می شود .

بایستی در مواقعی از روز صورت بگیرد که هوا خنک باشد .

زیرا :

حشرات در ساعات گرم روز معمولا در پناهگاه های خود به سر برده و کمتر ظاهر می شوند .

از طرف دیگر اغلب حشرات انباری از نور گریزان بوده و ترجیح می دهند در جاهای تاریک و یا هنگام شب به فعالیت بپردازند .

به طور کلی هنگام بازرسی کارشناسان باید برنامه ی کار خود را با توجه به :

رفتار

عادات

و ویژگی های زیستی آفات

تنظیم کنند تا نتیجه درستی از آن به دست آید .

در بازرسی های عمومی که بر پایه مشاهدات استوار است

پس از بازدید از :

قسمت های مختلف انبار

سطح دانه های توده شده

و یا کیسه ها

می توان میزان آلودگی را به قرار زیرتعیین کرد :

عدم مشاهده حشره پس از بازدید های دقیق و طولانی بدون آلودگی

مشاهده تعداد کمی حشره به طور پراکنده آلودگی ضعیف

مشاهده منظم حشرات در گروه های کوچک آلودگی متوسط

مشاهده حشرات فعال به تعداد زیاد در سطح و اطراف محصول آلودگی شدید

مشاهده تعداد کثیری از حشرات ،شنیدن صداهای خفیف از آلودگی بسیار شدید

داخل غلات توده شده و کیسه های پر و مشاهده لایه ای ازپوسته های لاروی در سطح محصول

شرایط کلی ساختمان انبار ها :

در بیشتر کشورهای در حال رشد نسبت به ساختن انبار هایی که دارای شرایط لازم برای نگهداری محصولات انباری باشد کمتر توجه می شود .

در این کشورها تولیدات کشاورزی و مواد غذایی انباری گاهی در شرایط بسیار ابتدایی و غیر بهداشتی نگهداری می شوند .

به این سبب طبق گزارش های مجامع بین المللی بزرگترین ارقام خسارت آفات انباری در این مناطق از جهان به چشم می خورد.

زیرا در این کشورها از یک طرف شرایط آب و هوایی برای فعالیت آفات انباری مساعد است

از طرف دیگر انبار های مجهز و امکانات مبارزه موثر وجود ندارد .

البته در سال های اخیر جهت رفع این مشکلات انباری ویژه نگهداری محصولات بسته بندی شده ساخته شده است .

به طور کلی انبار ها به هر شکل و اندازه ای که باشند و از هر نوع مصالح ساختمانی ساخته شده باشند حداقل بایستی دارای شرایط زیرباشند :

1 .قابلیت نگهداری گاز :
ساختمان انبار بایستی طوری باشد که به تواند برای مدت نسبتا زیاد ( حداقل 24 ساعت ) گاز سمی را بدون نشت به بیرون نگهداری کند

برای این منظور:

در

پنجره 

بدنه ساختمان

باید غیر قابل نفوذ به گاز باشد .

در انبار های بزرگ که محصولات انباری را در گونی و یا در بسته ها ،در جاهای مشخص چیده اند

هنگام مبارزه با آفات و استعمال سموم گازی می توان از چادرهای پلاستیکی استفاده کرد .

2 .نفوذ ناپذیر بودن به رطوبت :
رطوبت یکی از عوامل مهم برای فعالیت آفات میکروارگانیسم ها می باشد در مناطق بارانی و در جاهایی که آب های زیرزمینی نزدیک به سطح زمین هستند .

برای جلوگیری از نفوذ رطوبت ، در ساختمان دیوار ها و کف انبار از حفاظ های ضد رطوبت استفاده می کنند .

آب باران ممکن است از دیوارهایی که از مصالح ساختمانی درست شده اند براساس خواص لوله های مویی گذشته و به درون انبار راه یابند.

این عمل در مناطق بارانی که ریزش باران زیاد و تبخیر کم است

به علت اشباع سطح دیوارها از رطوبت زیاد دیده می شود .

برای جلوگیری از نفوذ رطوبت در این گونه جاها می توان دیوار ها را دو جداره ساخت و یا از ایزولان های مختلف استفاده کرد .

یکی از منابع مهم رطوبت آب های زیر زمینی است که کوچکترین بی توجهی در ساختمان انبار سبب می شود که رطوبت به طور دایم به درون انبار نفوذ کند و کف و دیوارها را خیس نماید.

به این جهت در جاهایی که زمین مرطوب است باید از ساختن انبار خود داری شود .

اگر ضرورت ایجاب می کند در جاهایی که زمین مرطوب است انبار ساخته شود بایستی قبلا “زمین زهکشی شود.
رعایت این نکات به ویژه در مناطق مرطوب و بارانی لازم است .

برای جلوگیری از نشت رطوبت می توان از ایزولان های مختلف مانند :

مواد سربی

مسی

نمد قیراندود 

آسفالت گرم

استفاده نمود.

در مناطق گرم و مرطوب بهتر است به جای ایزولاین هایی که از مواد آلی تهیه می شوند از پنبه نسوز قیراندود استفاده شود

زیرا ترکیبات آلی اغلب در مقابل گرما و رطوبت آسیب پذیرند .

در عمل بعضی از مواد پلاستیکی مانند :

پولیتن 

پولی ایزوبوتیلن

به عنوان ایزولان در کف انبار ها به کار برده می شوند .

بایستی دقت نمود که ضخامت این مواد در حدود 3 میلی متر باشد تا در اثر تماس با مواد سیمانی و هنگام کار پاره نشود .

گاهی همه ی بدنه ی انبار را از ورقه های آهن گالوانیزه و یا آلومینیوم می سازند .

آلومینیوم فلز سبک و مقاومی است که مانند آهن گالوانیزه در مناطق خشک وگرم قابل استفاده است .

ولی در جاهای مرطوب به علت زنگ زدن و خراب شدن بهتر است آلیاژی از:

منگنز و آلومینیوم
به کار برده شود .

انبار های فلزی با تمام امتیازاتی که دارند در مقابل نفوذ گرما به درون انبار چندان مقاومتی ندارند .

بیشترین رطوبت ممکن است در اثر بارندگی ها و نفوذ آب از راه پشت بام فراهم شود .

برای جلوگیری از آن ممکن است پشت بام را به صورت شیروانی بسازند .

و یا با گونی قیراندود پوشانیده و آسفالت نمایند .

در حالت اخیر برای سرعت بخشیدن به جریان آب شیب مناسبی در ساختمان پشت بام پیش بینی می کنند .

در انبار های مناطق گرم و مرطوب به علت کاهش گرمای شبانه ی محل و خنک شدن هوای محوطه زیر سقف و اطراف دیوارها اغلب مقداری رطوبت در این قسمت ها متمرکز می شود .

این پدیده به ویژه در انبارهای فلزی که هنگام شب به سرعت گرمای خود را از دست می دهند دیده می شود .

برای جلوگیری از آن در ساختمان اینگونه انبارها دریچه هایی نصب می کنند تا در مواقع گرم روز برای تهویه و خنک کردن انبار مورد استفاده قرار بگیرند .

3 .نفوذناپذیر بودن به گرما :
یکی از عوامل مهم اکولوژیک در انبار گرما است .

 اگر به عللی افزایش پیدا کند باعث شدت یافتن فعالیت :

حشرات

کنه ها 

میکروارگانیسم ها

می شود .

افزایش گرما به ویژه در انبار های نمناک می تواند محصولات انباری را با خطر جدی مواجه سازد .
گرما و رطوبت زیاد نه تنها محیط را برای نشو و نمای عوامل بیولوژیک مختلف آماده می کند

در عین حال برای کارگرانی که مجبور هستند در داخل انبار کار کنند نیز مشکلات اساسی فراهم می کند .

علت افزایش گرمای داخل انبار گاهی مربوط به شکل هندسی مصالح ساختمانی به کار رفته و طرز قرار گرفتن در جهات جغرافیایی مختلف است .

در مناطق گرمسیری بایستی سطح بیرونی دیوارها و پشت بام را از مواد سفید رنگ پوشانید تا پرتوهای نوری را برگردانیده و از شدت گرما بکاهد .

به تجربه ثابت شده است که آهن گالوانیزه در انبار های فلزی به شدت پر توهای خورشیدی را برگردانیده و از افزایش گرما جلوگیری می کند .
در مناطق با عرض جغرافیایی کم بیشترین تشعشعات خورشیدی را دیوارهای سمت شرقی و جنوبی جذب می کنند .

هنگام ساختن انبار باید کوشش شود تا سطح کمتری از دیوارها در این محور قرار بگیرد .

اگر تعداد پنجره ها و نورگیر های شیشه ای بیش از اندازه باشد در بالا بردن گرمای درون انبار موثر خواهند شد .

به این جهت در جاهای گرمسیری هنگام ساختن انبار سطح کلی نورگیرها و پنجره ها را به حداقل ممکن کاهش داده و محل آنها را نیز تا حدود امکان در پناه سایبان ها قرار می دهند .

انبار های نفوذ ناپذیر :
یکی از روش های پیشرفته نگهداری غلات استفاده از انبارهای نفوذ ناپذیر است .

این انبارها عبارت از مخزن هایی هستند که پس از پر کردن از محصول و بستن در و پنجره ارتباط داخل آنها از نظر تبادل گازی با محیط خارج به طور کلی قطع می شود .
اکسیژن موجود در فضا به تدریج صرف تنفس عوامل بیولوژیک موجود درانبار مانند :

جوانه ی دانه ها

حشرات

کنه ها 

قارچ ها
شده و پس از چندی به علت کمبود اکسیژن و فزونی گاز کربنیک ادامه ی زندگی برای همه ی موجودات زنده غیر ممکن می شود .

این موضوع در واقع اساس انبار های نفوذ ناپذیر را تشکیل می دهد .

برای اولین بار در سال 1918، 1920 , Elkington Dendy ضمن بررسی های خود نشان دادند اگر حشراتی را با مواد غذایی کافی در ظروف غیر قابل نفوذ هوا نگهداری کنند
پس از اینکه بخش مهمی از اکسیژن موجود به وسیله ی تنفس مصرف شود حشرات تلف می شوند .

Safford جزء اولین پژوهندگانی است که در سال 1939 در استرالیا در این زمینه به آزمایش های علمی دست زده است .

این محقق تغاری پر از گندم آلوده به شپشه گندم را در داخل چاله ای قرار داد و سپس روی آن را به وسیله پلاستیک و خاک طوری پوشاند که هوا نتواند داخل آن شود.

پس از چند ماه در تغار را باز و ملاحظه کرد که تمام شپشه های موجود مرده اند و به گندم تنها اندک خسارتی که آن هم اجتناب ناپذیر است وارد شده است .

باید توجه داشت که انبار های نفوذناپذیر ویژه نگهداری و ذخیر ه غلاتی است که رطوبت آنها از 13 % تجاوز نمی کند .

ولی طبق بررسی های انجام شده گاهی غلاتی را که رطوبت آنها در حدود 15 % است نیز می توان بر اساس اصول نام برده نگهداری نمود

البته در این حالت فعالیت قارچ ها سبب کاهش اکسیژن محیط انبار خواهد شد .

انواع انبارهای نفوذناپذیر:

1 .انبار پوزا :

Pradham و همکاران در سال 1969 در هندوستان بعد از انجام بررسی های لازم انبار پوزا را به گنجایش 1 تا 4 تن پیشنهاد کردند .

این انبارها بیشتر مربوط به مناطق روستایی می باشد.

پوزا یک انبار نفوذ ناپذیر زیر زمینی است که روی سطح بتونی بنا می شود .

دیوارها و سقف انبار از مصالح ساختمانی مختلف مانند آجر و سیمان ساخته می شود و برای جلوگیری از نفوذ هوا و رطوبت یک لایه ی پلاستیکی پولیتن در داخل دیوارها به کار میبرند .

برای پر کردن انبار دریچه ای بالا و برای خالی کردن لوله ای از فولاد و یا آهن گالوانیزه به قطر 9 و طول 24 سانتی متردر پایین کار می گذارند .

به منظور جلوگیری از حمله ی موش ها در روی سقف و اطراف انبار ، حفاظی از آجر ،سیمان ،گچ و غیره ایجاد می کنند .

لازم به یادآوری است غلاتی که در این انبارها نگهداری می شود باید کاملا خشک بوده و رطوبت آنها از 12 % تجاوز نکند .

برای از بین بردن حشراتی که از مزرعه همراه محصول وارد انبار می شوند لازم است حداقل 3 تا 4 ماه از بازکردن دریچه انبار به طور جدی خودداری شود

تا تمام آفات موجود در اثر کمبود اکسیژن و افزایش گازکربنیک از بین بروند .

در چنین انبارهایی می توان محصول را چندین سال نگهداری نمود .

2 .انبارهای فلزی :
علاوه بر انبارهای فلزی که جدار آنها از ورقه های آهن گالوانیزه و یا سایر فلزات ساخته می شود در سالهای اخیر انبارهایی نیز از توری های آهنی ساخته شده است ا.

ز آنجایی که ساختن این انبارها آسان بوده و از لحاظ اقتصادی نیز مقرون به صرفه است به این جهت استفاده از آنها روز به روز بیشتر متداول شده است .

این انبارها را معمولا روی سکو های سیمانی مقاوم می سازند .

برای این منظور پس از حفر پی و ایجاد سکوی بتونی مناسب ابتدا دو سر ورق توری فلزی را که قطر مفتول و ابعاد سوراخ های آن متناسب با گنجایش انبار است به شکل استوانه به هم جوش می دهند .

سپس درون آن را با پوشش های پلاستیکی مختلف مانند :
پولیتن 

بوتیلن

نفوذناپذیر کرده تا ارتباط درونی انبار با بیرون از لحاظ تبادل گازی و رطوبت به طور کامل قطع شود .

ظرفیت این انبارها معمولا کمتر از 100 تن بوده ولی ممکن است گنجایش آنها را تا 800 تن نیز افزایش داد.
در بعضی از کشورها مانند قبرس و کنیا سیلو های زیرزمینی غیر قابل نفوذ ساخته اند

به این صورت که نیمی از ساختمان در زیر زمین و نیم دیگر به شکل گنبد در روی زمین ساخته می شود .

شکل عمومی این سیلوها در یک مقیاس کوچک شبیه دو قیفی است که از طرف دهانه روی هم قرار گرفته اند .

طبق گزارش مقامات رسمی کشور قبرس در سال 1961 در این سیلوها می توان غلات خشک را به مدت سه سال بدون کمترین هزینه سالم نگهداری نمود .
در تایلند برای نگهداری برنج سیلوهای ویژه ای به گنجایش در حدود 5 تن ساخته می شود .

این سیلوها بر روی سکویی از بتن ساخته شده و دور تا دور این سکوی دایره ای شکل از ستون های فلزی به طول 2 متر و قطر 19 میلی متر به فاصله هایی در حدود 27 سانتی متر نصب می کنند .

ستون های فلزی را طوری نصب می کنند که در بالا به همدیگر نزدیک شده و یک شکل گنبدی  می سازند .

البته ستون های فلزی به وسیله میله های آهنی افقی مهار می شوند در بالای گنبد روزنه ای به قطر تقریبی 90 سانتی متر تعبیه می کنند که به وسیله در پوش آلومینیومی بسته می شود .

داخل این انبار را با قیر گونی ، قیر و بتن می توان غیرقابل نفوذ کرد.

آفت کش های انباری :
آفت کش هایی که در مبارزه با حشرات انباری به کار می روند از نظر شکل ظاهری و حالت فیزیکی بسیار متغیرند .

این آفت کش ها ممکن است به صورت :

گردهای کم اثر

مایع تحت فشار

گرد یا قرصهای گازی

وغیره باشند .

1 -گرد رقیق :

گرد های رقیق سمومی هستند که در ترکیب آنها مواد موثر کمتری به کار رفته است .

اینگونه گردها را بوسیله گرد پاش موتوری و یا دستی به کار می بردند .

بعضی از کارخانه ها این مواد را در قوطی های فلزی ویژه که دارای در پوش سوراخ سوراخ است به بازار عرضه می کنند .

در این صورت بدون جابجا کردن سم مانند نمک پاش مورد استفاده قرار می گیرند .

در جاهایی که به گردپاش دسترسی نباشد می توان گرد سمی را در داخل کیسه پارچه ای ریخته و روی گونی های حاوی محصول با احتیاط تکان داد.

گردهای رقیق بایستی در جاهای خشک نگهداری شود .

زیرا در مجاورت رطوبت تجزیه شده و از اثر آنها کاسته می شود .

این گردها برای آمیختن با دانه های :

غلات

حبوبات

و یا برای پاشیدن روی گونی ها و کیسه های پر مورد استفاده قرار می گیرند .

پاشیدن این گردها روی گونی های پر سبب می شود که حشرات نتوانند به داخل آنها نفوذ کنند .

برای آفت زدایی واگن ها و انبار های خالی گاهی اوقات از این گردها استفاده می کنند .

2 -پودر های وتابل :

این پودرها را هنگام مصرف ابتدا بایستی در آب رقیق کرده و سپس بوسیله سمپاش به کار می برند .
پودر های وتابل یا قابل تعلیق در آب را در انبار های خالی به کار می برند برای این منظور :

در

دیوار

سقف 

کف انبار

واگن ها
انبار کشتی 

کامیون ها

را بوسیله این ترکیبات سمپاشی می کنند .

3 -امولسیون ها:

امولسیون ها مایعات غلیظی هستند که موقع مصرف آنها را به نسبت مشخصی با آب مخلوط و رقیق می کنند.
این سموم را نیز برای سمپاشی :

انبار های خالی

واگن ها

کشتی ها

کامیون ها

و سطح بیرونی کیسه ها

مورد استفاده قرار می دهند .

4 -سموم مایع :

این سموم محلول هایی هستند که صرفا به منظور ایجاد مه یا آئروسول به کار می روند.

برای ایجاد مه یا آئروسول از سمپاش های ویژه ای استفاده کرده که سم را به ذرات بسیار ریزی تبدیل می کنند ( 2 تا 50 میکرون ) .

این ذرات با مختصر جریان هوا منتشر شده به آسانی در شکاف ها و گوشه های انبار نفوذ می کنند.

5 -فشنگ و بمب گازی :

بمب گازی و فشنگ ها مصنوعات سمی هستند که در ساختمان آنها یک یا دو نوع حشره کش همراه با مواد حامل مانند فرئون به کار می رود .

این مصنوعات دارای فتیله ای بوده که با آتش مشتعل شده ودر اثر حرارت گاز سمی ایجاد می کنند.

این فشنگ ها و بمب ها براساس سم :

لیندین

پیرترین 

د. د. ت

و غیره در اندازه ها ی مختلف ساخته میشوند.

فشنگ ها ر ا باید در جاهای کاملا بسته به کار برد یک فشنگ بزرگ برای ضد عفونی 300 متر مکعب فضای انبار کفایت می کند .

اگر لازم باشد در جایی چندین فشنگ به کار برند پس از قرار دادن آنه در جاهای مناسب نخست فشنگی را که از در خروجی دورت راست آتش می زنند.

سپس بقیه را به همین ترتیب روشن ومحوطه را ترک می کنند .

6 -ترکیبات گازی :

ترکیباتی هستند با قدرت تبخیر زیاد که در گرما و فشار معین به گاز کشنده تبدیل می شوند .

مولکول های این نوع گاز ها به طور مستقل در فضا پراکنده شده و به موقع به داخل مواد انباری نفوذ و یا از آن خارج شدند.

سموم گازی از نظرفیزیکی به هر حالتی که باشند باید دارای خواص زیر باشند :

1 .در گرمای معمولی محیط به آسانی تبخیر شده بخار آن به آسانی در فضا پراکنده شود .

2 .به آسانی بتواند به درون محصولات انباری نفوذ کند .

3 .بر روی مواد انباری از لحاظ فیزیکی و شیمیایی (رنگ ،بو، مزه ) تغییراتی پدید نیاورد .

4 .غیرقابل اشتعال و انفجار باشند .

5 .هر چه ممکن است سمیت آن برای انسان کمترباشد .

6 .به کار بردن آن آسان و نیاز به افراد مجرب و وسایل پیچیده فنی نباشد .

7 .بتواند بر روی آفات بیشتری اثر کند .

8 .به کار بردن آن از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد .

9 .غیر قابل حل در آب باشد .

چون در اغلب مواد غذایی انبار شده همیشه مقداری آب وجود دارد.

در حال حاضر هیچ یک از سموم گازی موجود در بازار به تنهایی نمی تواند همه این امتیازات را یک جا در برداشته باشد .

به طور کلی هر یک از سموم گازی در محدوده ی عمل خود دارای محاسن و معایبی هستند که اگر هنگام عمل آگاهانه و با توجه به ویژگی های شیمیایی آنها مصرف شوند

نتیجه مطلوب بدست خواهد آمد .

ارزش های اصلی سموم گازی :

سرعت انتشار گاز :

چگونگی انتشار ذرات گاز در فضا یکی از نکات اساسی و مهمی است که هنگام تدخین سموم باید مورد توجه قرار بگیرد .

هر چه مزن مولکولی ماده گازی زیادتر باشد به همان نسبت از قدرت انتشار آن کاسته می شود .

به این جهت مثلا :

گاز دی برمو اتان که سنگین تر از اکسید دتیلن است کندتر پخش می شود .

از طرف دیگر سرعت انتشار گاز به در جه ی گرمای محیط نیز بستگی دارد .

هرچه محیط گرمتر باشد گاز با سرعت بیشتری پراکنده می شود .

اغلب ترکیبات گازی که در حال حاضر در مبارزه با آفات انباری مورد استفاده قرار می گیرند به جز اسید سیانیدریک از هوا سنگین تر هستند.

بنابراین برای خوب پخش شدن آنها در انبار احتیاج به بادبزن و وسایل مکانیکی دیگر است .

1 -جذب سطحی Adsorption :

جذب سطحی عبارت از پیوستن مولکول های یک گاز به سطح مواد انباری است در این پدیده مولکولهای جذب شده هیچ گونه تغییری در ماهیت ماده انباری ایجاد نمی کنند.

ممکن است در اثر تهویه به طور کامل از بین بروند .
2 -یا جذب و ترکیب با مواد Adsorption :

عبارت از جذب و ترکیبات مولکول های گاز با ماده انباری جامد و مایع است .
در این پدیده مولکولهای گاز با مواد انباری ترکیب می شوند .

مثلا اسید سیانیدریک می تواند با بعضی از مواد انباری مرطوب ترکیب شده و اجسام دیگری به وجود می آورد .

بنابراین استفاده از آن در مورد مواد غذایی مرطوب در کشورها ممنوع شده است.

3 -تهویه Desorption :

بعد از پایان عملیات گاز دهی به منظور از بین بردن سموم باقیمانده باید محصول انباری تهویه شود .
این عمل به وسیله باد بزن های مختلف انجام می شود که ضمن آن مولکول های گاز جذب شده به تدریج از محصول رها شده و با فشار جریان هوا از انبار خارج می شوند .

4 -واکنش شیمیایی :

بعضی از سموم گازی ممکن است مستقیما روی پاره ای از مواد انباری اثر کرده و تولید اجسام پایدار سمی در محصولات غذایی کرده که می تواند بهداشت انسان و دام را به شدت به مخاطره بیندازد.

به این جهت از به کار بردن سمومی که منجر به تولید چنین ترکیباتی می شود باید خود داری شود .

مثلا اسید سیانیدریک با مواد قندی بعضی از میوه های خشک ترکیب شده سمی به نام سیان هیدرین تولید می کند و یا سم بر مورد و متیل روی بعضی مواد غذایی ترکیبات بر موری غیر آلی به وجود می آورد .

ماسک گاز:
ماسک گاز یکی از مهمترین وسایل حفاظتی و بهداشتی است و اشخاصی که در عملیات تدخین سموم گازی شرکت دارند .
حتما باید به ماسک گاز مجهز باشند .

مناسب ترین ماسک گاز که در اغلب موارد می تواند مورد استفاده قرار گیرد .

ماسک با کار توش صافی دار است با این ماسک ها می توان مدت مشخصی و با اطمینان در فضای آلوده به گاز کار کرد .

زیرا در ساختمان صافی آن مواد فیزیکی و شیمیایی ویژه ای به کار رفته که هنگام تنفس مواد سمی را جذب و فقط هوای سالم را به دستگاه تنفسی راه می دهد .
ماسک با کار توش صافی دار را زمانی می توان با اطمینان به کار برد که تراکم گاز سمی در محل از میزان 2 % تجاوز نکند .

(این مقدار برای گاز هیدروژن فسفره 55 %است ).

باید در نظر داشت که هر کارتوش حسب مواد فیزیکی و شیمیایی خاصی که در ساختمان آن به کار رفته است .

تنها برای یک یا چند نوع گاز سمی قابل استفاده است بنابراین میدان عمل حراستی کارتوش یک ماسک محدود و هم مخصوص یک یا چند گاز آلی ویژه است که هنگام استفاده از آن باید به دقت مورد توجه قرار بگیرد

در کارتوش معمولا سه عنصر زیر وجود دارد .

1 .زغال چوبی فعال شده :

که می تواند گازهای سمی مختلف مانند :

برمور دومتیل

دی کلرو اتان 

تتراکلرودوکربن

را جذب کند .
2 .مواد شیمیایی ویژه :

که با پاره ای از گازهای سمی موجود در هوا واکنش هایی انجام داده وبدین ترتیب مانع ورود آنها به دستگاه تنفسی می شوند مانند :

مواد آهکی و قلیایی که قادرند گازهای اسیدی مانند اسید سیانیدریک و انیدرید سولفورو را خنثی و بی اثر کنند.

3 .پنبه و یا الیاف دیگر برای متوقف کردن گرد و غبار موجود در هوا :
به غیر ماسک با کارتوش ماسک های دیگری نیز وجود دارند که در عملیات گسترده با سموم تدخین مورد استفاده قرار می گیرد .
من جمله ماسک با مخزن هوا می باشد که این نوع ماسک ها دارای مخزنی است که هوا در آن به صورت فشرده ذخیره شده است .
هنگام به کار بردن آن شخص باید مخزن هوا را با خودش حمل کند .

ماسک دیگر ماسک با دستگاه مولد است که در آن اکسیژن مورد نیاز به طور اتوماتیک در آن به وجود می آید .

سموم آفت کش انباری

سولفور کربن Cs2 :
این سم مایعی است سیال ، به رنگ تقریبا زرد که در 46.3 در جه سانتی گراد به جوش می آید .

این سم در حرارت بالای 18 درجه سانتی گراد به سرعت تبخیر می شود .

بخار آن از هوا سنگین تر و بوی آن نا مطبوع می باشد .

این ماده در آب غیر قابل حل بوده به این جهت هیچ گونه آثاری از آن بر روی مواد انباری باقی نمی ماند .

ولی استفاده از آن در انبار تا حدودی مشکل بوده بدین صورت که با هوا ترکیب قابل انفجار را به وجود می آورد .

در نتیجه برای جلوگیری از این عمل یک قسمت این سم را با چهار قسمت تتراکلرور مخلوط می کنند و با این کار می توان تا حدودی از شعله ور شدن سولفور کربن جلوگیری کرد .

مقدار مصرف آن برحسب شرایط ساختمان انبار و نوع آفت متفاوت است .

برای مبارزه با شپشه های گندم و برنج در حدود 120 تا 150 گرم در متر مکعب و برای حشرات مقاوم مانند لمبه گندم granarium Trogoderma مقدار 250 گرم در متر مکعب در گرمای
18 درجه سانتی گراد و به مدت سه روز به کار می برند .

دی کلروس یا DDVP :
این سم دارای نقطه جوش بالا و فشار بخار اندک می باشد .

 اغلب به عنوان یک آفت کش گازی در مبارزه با حشرات خانگی و انباری در مکان های باز و یا در گلخانه ها مورد استفاده قرار می گیرد .

در مبارزه با مگس خانگی و پشه ها از غلظت های کم این سم و در مبارزه با سوسک های :

حمام

بید لباس

سوسک توتون

و غیره در انبارها از غلظت های زیاد آن استفاده می شود.

سمیت این سم در مقایسه با دیگر سموم فسفره آلی خیلی کم است .

یکی از روش های ساده تبخیر دی کلروس به عنوان یک ماده گازی بدین صورت است

که سم را به مقدار مورد نیاز توی یک بشقاب یا یک بشر ریخته و سپس روی یک صفحه گرم کن برقی گرما می دهند تا تبدیل به بخار شود بخار تولید شده را می توان به کمک یک بادبزن الکتریکی در همه فضا پراکنده کرد .
دی کلروس مخلوط با گاز فرئون به نسبت 20 % در داخل سیلندرهای فلزی به بازار عرضه شده است .

در خانه ها و ساختمان ها از قرص های دی کلروس و یا نوار های پلاستیک آغشته به این سم استفاده می کنند برای بدست آوردن نتیجه مطلوب میزان تراکم گاز سمی بایستی 44 .درصد میلی گرم در متر مکعب باشد .

اسید سیانید ریک HCN :

این اسید در حرارت معمولی مایع بی رنگ و شفافی است که در 26 درجه سانتی گراد به جوش می آید .

بخار آن از هوا سبک تر و دارای بویی شبیه بادام تلخ می باشد .

اسید ضعیفی بوده به طوری که قادر به تجزیه  کربن ها نبوده و کاغذ تورنسل را نیز به زحمت رنگی می کند .

همچنین روی :

فلزات

کایوچو

الیاف پشمی 

الیاف گیاهی

و مواد رنگی هیچ گونه اثری ندارد .

این اسید به صورت های زیر برای مبارزه با حشرات و جوندگان تهیه می شود .

1 .سیانور سدیم Nacn :
که به صورت متبلور یا به شکل گلوله های گرد و بیضی در بازار یافت می شود .

سیانور سدیم مرغوب دارای 96 تا 98 در صد ماده خالص است .

این سم در مجاورت رطوبت 53.5  درصد گاز اسید سیانید ریک تولید می کند .

به همین جهت بایستی آن را دور از رطوبت و در محل خشک نگهداری نمود .

2 .اسید سیانیدریک خالص :
که به صورت مایع بوده و دارای 96 تا 98 درصد ماده خالص است و در داخل ظروف استوانه ای فلزی استوانه ای بسیار محکم به بازار عرضه شده است .

در ترکیب اسید سیانید ریک مایع مقداری ماده شیمیایی تثبیت کننده وارد می کنند .

تا از تجزیه تدریجی آن جلوگیری کند برای اینکه بتوان از اسید سیانید ریک مایع به آسانی استفاده کرد .

معمولا صفحات سوراخ سوراخ از جنس :

کارتن
چوب پنبه

و غیره را به این ماده آغشته کرده و پس از بسته بندی درظروف فلزی مقاوم و غیر قابل نفوذ به نام تجاری زیکلون در بازار به فروش می رسانند .

هنگام به کار بردن زیکلون ابتدا در ، پنجره و تمام روزنه های حمل مورد نظر را بسته و سپس بوسیله در باز کن ویژه به سرعت در قوطی را باز کرده و به سرعت محل را ترک می کنند .

برای اینکه کارگران به موقع از پخش گاز اسید سیانید ریک در محل باخبر شوند در ترکیب آن مقداری مواد محرک و اشک آور مانند کلرو پیکرین وارد می کنند .

3 .سیانور کلسیم :
که به صورت گرد متبلور ، قرص ویا دانه تحت نام های تجاری کالسید و کالسیان در بازار یافت می شود .

کالسید به صورت :

قرص
دانه

و یا گرد است .

هر قرص 20 گرم وزن داشته که پس از قرار گرفتن در هوای آزاد 10 گرم اسید سیانید ریک آزاد می کند .
قرص ها در جعبه های فلزی (آهن سفید ) طوری بسته بندی شده اند که به هیچ وجه هوا و رطوبت درون آنها نفوذ نمی کند .

هر جعبه محتوی 100 قرص و یا 200 قرص می باشد .

کالسید روی حشرات و موش های انباری و صحرایی بسیار موثر است .
کالسیان به صورت گرد خاکستری رنگی است که در قوطی های فلزی و به وزن های مختلف در بازار عرضه شده است .

اسید سیانید ریک به طور کلی در اغلب محصولات انباری جذب می شود .

علت جذب آن مربوط به محلول بودن در آب است .

هرچه رطوبت محصول بیشتر باشد امکان جذب آن زیادتر است .

بنابراین پس از عملیات گاز دهی و تهویه لازم است اینگونه محصولات در هوای آزاد و آفتابی خشک شود.

اگر گیاهان در حال رشد را تحت تاثیر گاز اسید سیانید ریک قرار دهند ممکن است دچار سوختگی شدید شوند .

بعضی از این سوختگی ها زود گذر بوده و بعد از مدتی التیام پیدا می کنند ولی بعضی دیگر پایدار بوده و مدت ها باقی می مانند .

اگر میوه جات را تحت تاثیر آن قرار دهند باعث به وجود آمدن سمی به نام سیان هیدرین خواهد شد .

بنابراین توصیه می شود برای ضد عفونی محصولات آبدار و دارای رطوبت هیچ وقت از این سم استفاده نشود .
همانطور که گفته شد این سم بر روی حشرات و موش ها کاملا” اثر کرده و نتیجه خوبی از مبارزه با این سم بدست می آید .
برای انسان نیز بسیار کشنده بوده به طوری که دوز کشنده آن برای انسان 0.8 میلیگرم به ازاء هر کیلوگرم است .
LD 100 = ./8 mg/kg

برموردومتیل یا متیل بروماید Br 3 CH :
مایع بی رنگی است که در مجاورت هوا به آسانی تبخیر می شود بخار آن 2/ 3 بار از هوا سنگین تر است .

بوی آن تقریبا مطبوع و تا اندازه ای شبیه کلروفرم می باشد .

اگر تراکم بخار آن در محیط زیاد نباشد انسان آن را به آسانی احساس نخواهد کرد برای اینکه کارگران به موقع به وجود این گاز در هوا پی ببرند .

معمولا 2 درصد کلروپیکرین به ترکیب آن اضافه می کنند .

این ماده به مجرد انتشار چشم ها و مجاری تنفسی را به شدت تحریک کرده و شخص را از وجود گاز در محل آگاه می سازد .

این ماده شیمیایی بسیار کم در آب حل می شود .

بنابراین تمام محصولات انباری خواه خوراکی و خواه صنعتی را می توان با این گاز ضد عفونی کرد .

به کار بردن این سم حتی روی محصولاتی که مقدار رطوبت آنها بیشتر است نیز مناسب می باشد .

این گاز در مواد انباری بسیار کم جذب می شود و آن مقدار هم پس از تهویه هیدرولیز شده از بین می رود .
متیل بروماید را برعکس دیگر ترکیبات گازی در درجه حرارت های پایین مانند 4 درجه سانتی گراد و یا کمتر می توان به کار برد .

متیل بروماید در ظروف فلزی استوانه ای به گنجایش تقریبا 23 – 45 کیلو گرمی و یا ظروف بزرگ تا 800 کیلوگرمی نیز وجود دارد .

بیشتر در:

انبار ها 

سیلوها

مصرف دارد که عموما مجهز به شیر تخلیه و لوله اتصال است.

برای مصارف جزیی کپسول های فلزی در حدود ربع تا نیم کیلوگرم نیز وجود دارد .

مقدار مصرف این گاز برحسب درجه حرارت و مدت زمان گاز دهی و نوع محصول تا حدودی متفاوت است .

برای مبارزه با آفات :

گندم 

جو

برنج

ذرت

و کلا حبوبات مقادیر زیر توصیه شده است .

اگر مدت زمان گاز دهی بین 16 تا 24 ساعت باشد در درجه حرارت 9 – 4 درجه سانتی گراد میزان گاز 40 گرم در هر متر مکعب خواهد بود .

در حرارت 14 – 10 درجه سانتی گراد میزان گاز 32 گرم در هر متر مکعب – در حرارت 20- 15
درجه سانتی گراد میزان گاز 24گرم در هر مترمکعب – در حرارت 21 و بیشتر میزان گاز 16 گرم در هرمتر مکعب خواهد بود .
در مبارزه با آفات میوه های خشک اگر مدت زمان گاز دهی بین 16 تا 24 ساعت باشد :

در حرارت 9- 4 درجه سانتی گراد میزان گاز 48 گرم در هر متر مکعب .

در حرارت 14- 10 درجه میزان گاز 40 گرم در هر متر مکعب .

در حرارت 15- 20 درجه سانتی گراد میزان گاز 32گرم در هر متر مکعب .

در حرارت 21- 25 درجه سانتی گراد میزان گاز 24 گرم در هر متر مکعب .
در حرارت 26 و یا بیشتر میزان گاز 16 گرم در هر متر مکعب خواهد بود .

از آنجایی که این سم برای انسان بسیار کشنده می باشد لذا در هنگام کار کارگران حتما بایستی مجهز به ماسک ضد گاز دستکش و غیره باشند .

نظر به اینکه این سم لایه اوزن را خراب می کند لذا مصرف آن در خیلی از کشورها ممنوع شده است.

هیدروژن فسفره یا فسفور هیدروژن یا فسفین PH3 :
گاز بی رنگی است که دارای بویی شبیه بوی سیر می باشد .

این گاز عملا در آب غیر قابل حل است و در گرما و رطوبت روی بعضی از فلزات مانند :

مس

آلیاژ مس 

طلا 

نقره

اثر می کند .

در حدود 20 %ا ز هوا سنگین تر است .

قدرت پراکندگی این گاز بسیار زیاد بوده و به آسانی با هوای محیط مخلوط شده و به طور یک نواخت در فضا پخش می شود .

اگر تراکم گاز هیدروژن فسفره در محیط زیاد باشد در درجه حرارت های بالا در 100 درجه سانتی گراد مشتعل می شود .

اما در عمل چنین شرایطی به ندرت پیش می آید .

این سم بسیار سمی بوده و بر روی :

حشرات

کنه ها

جوندگان

در تمام مراحل زندگی اثر کشنده دارد .

اثر این گاز کند و تدریجی بوده و به همین جهت زمان گاز دهی چندین روز توصیه می شود .

این سم در بازار به صورت قرص های درشت و ریز تحت نام های تجاری :

فستوکسین

سلفوس

و غیره عرضه شده است .

هر قرص فستوکسین به وزن 3 گرم بوده که بعد از تصعید یک گرم گاز فسفور هیدروژن آزاد می کند .

قرص ها در لوله های آلومینیومی غیر قابل نفوذ به هوا بسته بندی شده اند .

 در صورت قرار گرفتن در هوای آزاد در ظرف یکی دو ساعت تصعید آنها آغاز می شود .

مقدار مصرف قرص ها برحسب چگونگی :

انبار ها

نوع آفت 

درجه گرمای محیط

متفاوت است در سیلوهای بزرگ که مخزن آنها از بتون و با فلزات مقاوم ساخته شده و نسبت به گاز به طور کامل غیر قابل نفوذ هستند .

برای هر تن محصول 2 تا 5 قرص و در ساختمان ها و انبار های معمولی برای هر تن 3 تا 6 قرص مصرف می کنند .

به طور کلی برای هر متر مکعب 2 – 1 قرص مصرف می کنند .

مدت زمان گاز دهی برحسب درجه حرارت 5 -3 روز می باشد .

اگربالای 20 درجه باشد 3 روز و بین 15- 10 درجه 5 روز می باشد .

نفتالین :
نفتالین خالص به صورت گرد سفید رنگ متبلوری است که از تقطیر زغال سنگ بدست می آید .

این ماده در آب غیر قابل حل بوده و در گرمای معمولی محیط به تدریج تصعید می شود .

این ترکیب را از مدت ها پیش در مبارزه با حشرات خانگی به ویژه بید لباس به کار می برند .

از این ماده برای محافظت :

لباس

منسوجات پشمی

نخی

پوست 

خز

کلکسیون حشرات

و غیره در مقابل حمله بعضی از سوسک های :

چرم و فرش Dermestidae 

بید لباس

استفاده می کنند .

برای هر متر مکعب حدود 50 گرم نفتالین لازم است .

پارادی کلروبنزن :
به صورت دانه های بلوری سفید رنگ است که در گرمای معمولی محیط تبدیل به بخار می شود .

خاصیت حشره کشی آن هنگامی است که تراکم گاز آن در محیط زیاد باشد .

در غیر این صورت به صورت یک ماده دور کننده حشرات عمل می کنند .
از این ماده برای محافظت :

لباس

منسوجات مختلف

فرش

پوست 

خز

در مقابل بید لباس و سوسک های Dermestidae استفاده می کنند .

برای نگهداری جانوران خشک به ویژه کلکسیون های حشرات نیز از این ماده استفاده می کنند .

مقدار مصرف آن 5 گرم برای هر متر مکعب است .
آکریلو نیتریل                    CH 2 . CH . CN 
آکریلونیتریل که به نام های :

وینیل سیا نید

سیانواتیلن 

پروپن نیتریل

نیز نامیده می شود .

مایعی است که در 77 درجه سانتی گراد به جوش می آید .

این ماده در مجاورت هوا و حرارت معمولی بخار می شود بخار آن دارای بویی شبیه خردل است .

قابلیت اشتعال این ترکیب بسیار زیاد می باشد .

به این سبب هرگز به تنهایی به عنوان یک ماده گازی در مبارزه با آفات انباری مورد استفاده قرار نمی گیرد بلکه همیشه مخلوط با یک ماده دیگر که از میزان اشتعال و انفجار آن بکاهد به کار می برند .

در تجارت معمولا 34 قسمت حجمی آکریلونیتریل را با 66 قسمت حجمی تتراکلرور کربن مخلوط می کنند و به فروش می رسانند .

در آمیخته این دوماده هر چه مقدار آکریلونیتریل بیشتر باشد خاصیت حشره کشی آن فزون تر می شود .

طرز به کار بردن این مخلوط در فشار معمولی بدین ترتیب است که ابتدا مقداری گونی یا پارچه کنفی و غیره را در داخل ظرفی مناسب به آن مقدار سمی که باید مصرف شود آغشته می کنند .

سپس ظرف را در قسمت فوقانی انبار و نزدیک سقف قرار می دهند تا تبخیر شود.
چون بخار آکریلونیتریل از هوا سنگین تر است .

به این سبب به تدریج پایین می آید و در فضا پخش می شود .

برای پراکنده کردن بخار سمی در محوطه می توان از باد بزن های مختلف نیز استفاده کرد .

اثر آکریلونیتریل روی گیاهان و فرآورده های انباری :
طبق بررسی های انجام شده این سم و یا مخلوط آن با تتراکلرور کربن به جوانه :

بذرهای سبزیجات

غلات

و گلها

آسیب می رساند .

طبق نظر Richardson این ترکیب روی قوه رویشی بذر ذرت نیز اثر نامطلوب دارد .
Pradhan  معتقد است که آمیخته 1 قسمت حجمی این سم با یک قسمت حجمی تتراکلرورکربن در مبارزه با بید سیب زمینی 

Phthorimaea  operculella بدون اینکه به جوانه غده ها آسیب برساند نتیجه ی رضایت بخش می دهد .

به طور کلی این مخلوط را در موارد زیربه کار می برند :

1 . مبارزه با حشرات زیان آور در آسیاب ها ، نانوایی ها ، ماشین های مربوط به آنها . در این مکان ها مخلوط سم را به طور
موضعی به کار می برند .

2 . مبارزه با آفات انباری توتون ، خشک بار و خرما در شرایط فشار معمولی .
3 . مبارزه با آفات توتون در خلاء .
4 . مبارزه با موریانه ها در ساختمان ها .

سمیت آکریلونیتریل :

این سم برای انسان و حشرات سم بسیار کشنده ای است .

خاصیت حشره کشی این ترکیب بسیار قوی است .

تتراکلرور کربن CCL :

این سم مایع بیرنگ و غیر قابل اشتعالی است که در مجاورت هوا به سرعت تبخیر می شود بخار آن 3/ 5 بار از هوا سنگین تر است .

بوی آن نیز تا اندازه ای مطبوع می باشد اگر در جایی تراکم بخار آن از 70 ppm کمتر باشد بوی آن برای مشام انسان قابل درک نخواهد بود .

این ماده شیمیایی در آب غیر محلول و خاصیت حشره کشی آن نیز ضعیف است .

این سم به قوه ی رویشی بذرها اندک آسیبی می رساند .

مهمترین خاصیت این ترکیب غیر قابل اشتعال بودن آن است به این جهت برای جلوگیری از خطر آتش سوزی اغلب آن را با دیگر حشره کش ها ی گازی مانند :

دی کلرو اتان

سولفور کربن 

آکریلونیتریل

آمیخته و به کار می برند .

آمیختن این سم با بعضی از سموم گازی سبب افزایش سرعت انتشار گاز می شود .

به این جهت در مبارزه با آفات غلات توده شده از این ترکیب استفاده می کنند .

در عمل 95 قسمت این سم را با 5 قسمت دی برمو اتان مخلوط کرده و مصرف می کنند .

همچنین 64 قسمت از تتراکلرور کربن را با 29 قسمت از دی کلرواتان و 7 قسمت از دی برمو اتان آمیخته و به کار می برند .

مقدار مصرف از ماده اخیر 5/ 2 گالن برای 35- 24 متر مکعب است .

برای مبارزه با آفات غلات است در انبارهای عمودی مانند :

کندوهای سیلوها به مدت یک هفته .

در انبارهای افقی مانند انبار کشتی این مقدار 4 گالن برای 35- 24 متر مکعب است به مدت یک روز در درجه حرارت 21 تا 25 درجه سانتی گراد .

هرگالن آمریکایی 587 / 3 لیتراست .

 کلروپیکرین  CCl3.NO2
کلروپیکرین یا نیتروکلروفرم مایعی است بسیار سیال و به رنگ مایل به زرد که در حرارت معمولی و در مجاورت هوا تبخیر شده و به آسانی در محیط پخش می شود .

بخار آن از هوا سنگین تر است و قادر است سلولهای پوششی چشم و دستگاه تنفس انسان و حیوانات خونگرم را به شدت تحریک نماید .

به این جهت به عنوان گاز اشک آور در جریان جنگ های بین الملل تولید و مورد استفاده قرار گرفت .

سمیت آن برای انسان زیاد و بوی آن باعث مختل شدن تنفس و خفگی می شود .
در سال 1918 بررسی های دامنه داری در مورد امکان استعمال این گاز در مبارزه با آفات انباری انجام گرفت

در سال 1918 برای اولین بار Moore و سپس Bertrandبه خاصیت حشره کشی این ترکیب پی بردند.

این پژوهشگران ضمن بررسی های خود ثابت کرند که مقدار 1 تا 2 سانتی گرم از این ماده در یک لیتر هوا مقاوم ترین حشرات را از بین می برد .

این سم روی نماتد ها و بعضی از قارچ ها نیز موثر بوده و برای ضدعفونی خاک به کار می رود .

مقدار مصرف آن برحسب نوع آفت 10 تا 20 گرم در متر مکعب به مدت 24 ساعت توصیه شده است .

از آن جایی که بخار آن سنگین تر از هوا است لذا باید سم را از قسمت بالا وارد انبار کرد .

کلروپیکرین نسبت به اسید سیاندریک و سولفور کربن دارای مزیت بیشتری است .

زیرا بخار آن غیر قابل اشتعال و انفجار است و در آب نیز تقریبا غیر قابل حل است .

قابلیت جذب آن روی مواد غذایی مرطوب حتی با دزهای قوی نیز اندک است .

بوی آن بسیار تند و زننده است به این سبب اگر آثاری از آن روی مواد انباری باقی بماند به سرعت قابل تشخیص خواهد بود .

این گاز در محیط های مرطوب بوی فلزات و همچنین قوه رویشی دانه ها اثر نامطلوب می گذارد .
به طور کلی اثر کلروپیکربن روی قوه ی رویشی دانه های مختلف متفاوت است .

حبوبات در مقابل این گاز به طور کلی مقاومت نشان می دهند .

حتی اگر زمان گاز دهی طولانی باشد .

در صورتی که بذر گندم در مقابل آن حساس است .

به طوری که حتی با مقادیر پایین 15 گرم در متر مکعب به مدت 6 ساعت آسیب های مهمی را تحمل می کند .

هرچه مقدار مصرف سم در واحد حجم بیشتر شود سرعت و انتشار این آسیب ها افزایش می یابد.

Ghapman و Johnson در سال 1925 نشان دادند که :

بوی نا مطبوع این سم روی دانه های گندم مدتها ممکن است باقی بماند .

طبق نظر دانشمندان این بو به قدری شدید است که گاهی ممکن است در آرد و نان پخته شده از آن نیز همچنان محسوس باشد .

کلروپیکرین دارای خاصیت گیاه سوزی شدید می باشد .
به این جهت در مبارزه آفات سبزیجات و میوه های تازه توصیه نمی شود .

به طور کلی امروزه این سم اهمیت خود را در مبارزه با آفات انباری تقریبا از دست داده و با پیدایش سموم گازی موثر استفاده از آن محدود شده است .

سمیت برای انسان :

مقدار 10 میلی گرم در یک متر مکعب در مدت کمتر از یک دقیقه بافت های مخاطی چشم و دستگاه تنفسی انسان را به شدت تحریک می کند .

مقادیری که باعث مرگ انسان می شود .

25- 30 گرم در متر مکعب در 10 دقیقه

10 گرم در مترمکعب در 22 دقیقه 

5 گرم در مترمکعب در مدت 35 دقیقه .

دی برمواتان CH2Br -CH2Br :
دی برمو اتان یا دی برمواتیلن مایع شفاف و بیرنگی است که در 6/ 131 درجه سانتی گراد به جوش می آید .

گاز این ماده شیمیایی 5 /6 بار از هوا سنگین تر و بوی آن نیز تا اندازه ای زننده است .

دی برمو اتان اندکی در آب حل می شود .

( 43 % در 30 درجه سانتی گراد ) .

در غالب حلال های آلی ، الکل ها و روغن ها نیز به آسانی قابل حل می باشد .

این ترکیب شیمیایی روی هم رفته یکی از کم خطر ترین سموم گازی است که در دفع آفات به کار می رود .

گاز آن به ویژه هیچ گونه قابلیت اشتعال و انفجار ندارد .

خاصیت حشره کشی دی برمو اتان در سال 1925 بوسیله  Neifert شناخته شد .

امروزه آن را در مبارزه با اغلب آفات محصولات انباری و لارو مگس های میوه Tephritidae به تنهایی و یا مخلوط با سایر ترکیبات گازی مایع به کار می برند .
قدرت حشره کشی این ماده از سایر سموم گازی معمولی بیشتر است .

ماده های شپشه آرد در مقابل دزهای ضعیف این سم به مراتب حساس تر از نرها می باشند.

این سم را فقط در مواردی می توان به کار برد که محصول مورد نظر با ارتفاع کمتری روی هم انباشته شده است .

زیرا گاز آن بیش از چند سانتی متر عمق نمی تواند نفوذ کند و به این جهت است که در مبارزه با آفات غلات و حبوبات و سایر دانه ها تاکید می کنند که ضخامت توده ی محصول نباید از 20 سانتی متر تجاوز کند .

در سیلوهای بزرگ هنگام انتقال غلات به کندوها به منظور پیشگیری از آلودگی به آفات این ترکیب را روی دانه ها ضمن حرکت در تسمه نقاله می پاشند .

در بین حشرات انباری شپشه آرد بیشترین حساسیت را نسبت به این ماده نشان می دهند .

به طوری که با به کار بردن 3 تا 7 گرم در متر مکعب در ظرف 48 ساعت تمام حشرات را می توان از بین برد .

مقدار مصرف آن 30 گرم در متر مکعب است .

اثر دی برمو اتان روی بذر ها :

آزمایش های انجام شده نشان می دهد که به طور کلی این سم به جوانه ی بذر های گوناگون مانند :

گندم

جو 

ذرت

نخودفرنگی 

لوبیا

آسیبی وارد نمی کند .

دانه های روغنی مانند :

سویا

کنجد

آفتاب گردان 

بادام زمینی

را می توان تحت تاثیر این سم قرار داد به شرط آنکه بعد از پایان عمل بلافاصله به تهویه کامل بذرها اقدام شود .

در غیر این صورت ممکن است قوه ی رویشی آنها آسیب ببیند .

آمیخته ی دی برمو اتان با دیگر ترکیبات گازی مایع در شرایط رطوبت و حرارت بالا (27 درجه سانتی گراد ) رو ی قوه ی رویشی دانه ی:

گندم

برنج

ذرت

ذرت خوشه ای

جو 

چاودار

بعد از 12 ماه نگهداری در انبار ممکن است اثرات نا مطلوب به جا بگذارد .

به طور کلی با توجه به آزمایش های انجام شده در مورد استعمال دی برمو اتان روی آفات بذور مختلف باید احتیاط کرد بهتر است قیل از هر اقدامی آزمایش های مقدماتی انجام شود .

اثر دی برمواتان روی محصولات گیاهی :

استفاده از دی برمو اتان در مبارزه با آفات میوه های صادراتی و انباری بعد از انتشار نتایج بررسی های Balock گسترش بیشتری یافت .

روی هم رفته به نظر می رسد که میوه های تازه دی برمو اتان را بهتر از متیل بروماید تحمل می کنند .

میوه هایی که تحت تاثیر گاز این ترکیب قرار می گیرند اگر بلافاصله به مصرف برسند مزه ی نامطبوع خواهند داشت .

ولی این مزه در اثر تهویه ی محصول به کلی از بین می رود پوست میوه مرکبات ممکن است چندین روز مقداری از دی برمو اتان جذب شده را نگهداری کند .

ولی اگر در معرض جریان هوا قرار بگیرد این مقدار نیز به تدریج آزاد شده و از بین می رود .

تعداد زیادی از ارقام :

سبزیجات

حبوبات

طالبی

گرمک 

گوجه فرنگی

و غیره می توانند به خوبی این ماده را تحمل کنند .

طرزاستفاده از دی برمو اتان :

این ترکیب را اغلب با سایر ترکیبات شیمیایی مانند دیکلروردتیلن و تتراکلرور کربن مخلوط کرده و به کار می برند .

چون دی برمو اتان به شدت در محصولات انباری جذب می شود .

به این لحاظ در مصرف آن باید احتیاطات لازم را به عمل آورد .

هنگام تدخین این ماده در یک انبار معمولی باید آن را از پیش با وسایل مختلف گرم کرد وگرنه تبخیر سم به آسانی صورت نخواهد گرفت .

برای این منظور دی برمو اتان را در یک ظرف دهان گشاد و کم عمق ریخته و روی یک صفحه گرم کن برقی و یا دیگر وسایل حرارتی بدون شعله گرم می کنند .

چون گاز دی برمواتان حداقل 6 بار از هوا سنگین تر است و انتشار آن در فضا یکنواخت صورت نمی گیرد .

به این جهت برای بهتر پخش شدن آن از بادبزن با فشار زیاد استفاده می کنند .
طبق نظر Hall اگر کیسه های حاوی ذرت را تک تک با پولی اتیلن پوشانیده و داخل هر کیسه مقدار 14 گرم دی برمو اتان به حالت پنبه ی آغشته قرار دهند

و در کیسه را محکم بدوزند تا موقعی که پوشش پولی اتیلن سالم و دست نخورده است محتویات کیسه از آلودگی مجدد حمله آفات به طور کامل مصون خواهند ماند .

سمیت دی برمواتان :

سمیت آن برای انسان و جانوران خونگرم از متیل بروماید بیشتر است .

اگر تراکم گاز در هوا بیشترباشد تنفس آن شش ها را تحریک کرده و ناراحتی های شدیدی روی کبد و کلیه ها به وجود میآورد .

هنگام کار با دی برمواتان باید از تماس مستقیم با آن خودداری کرد .

زیرا این ترکیب پوست را تحریک کرده و ناراحتی های شدید ایجاد می کند.

دی کلرو اتان :
دی کلرواتان یا کلروردتیلن مایع روان و بیرنگی است که در گرمای 5/ 38 درجه سانتی گراد به جوش می آید .

این ماده شیمیایی در حرارت معمولی به کندی تبخیر می شود و در آب غیر قابل حل می باشد .

گاز سمی آن 4/ 3 بار از هوا سنگین تر است و دارای بویی شبیه کلروفرم می باشد .

خاصیت حشره کشی دی کلرواتان به وسیله Cotton و Roak در سال 1927 کشف شد .
قدرت حشره کشی آن نسبت به سایر سموم گازی اندک است .

دی کلرو اتان هم در حالت گازی و هم در حالت مایع قابل اشتعال است .

به این جهت آن را با یک ماده غیر آتش زا مانند تتراکلرور کربن مخلوط کرده و به کار می برند.

در عمل سه قسمت تتراکلرور کربن مخلوط می کنند .

اگر این مخلوط در چهار چوب دزهای سفارش شده به کار رود نه تنها خطر اشتعال نخواهد شد .

بلکه روی جوانه ی بعضی از بذرها اثر نامطلوب نخواهد گذاشت .

دی کلرو اتان در فرآورده های انباری چربی دار مانند دانه های روغنی جذب می شود و در مزه و کیفیت بوی طبیعی آنها تغییراتی بوجود می آورد .

به این سبب محصولات غذایی را نباید تحت تاثیر گاز این ماده قرار داد.

بعضی از محصولات گیاهی نسبت به دی کلرواتان حساس و گروه دیگر مقاوم هستند .

اغلب میوه های تازه به خوبی این ترکیب را تحمل می کنند .

هنگامیکه این ماده به تنهایی و یا به صورت مخلوط با دیگر ترکیبات گازی تدخین می شود .

مقداری از آن جذب محصول می گردد. اگر درجه حرارت محیط پایین باشد جذب شدید تر خواهد بود .

در اثر تهویه می توان سموم جذب شده را آزاد کرد ولی این عمل در مدت طولانی (3 ماه )امکان پذیر خواهد بود .

طرز به کار بردن دی کلرو اتان :

برای مبارزه با آفات محصولاتی که در گونی است در محیط بسته مقدار لازم سم را در داخل ظرف دهان گشاد و کم عمق ریخت تا به تدریج تبخیر شود .

و یا مستقیما” سم را روی گونی های حاوی محصول پاشید .
مقدار مصرف مخلوط دی کلرواتان و تتراکلرور کربن به طور معمول 224 – 228 گرم در متر مکعب است .

این مقدار می تواند تراکم گاز سمی را در هوا به میزان بیش از 2 %حجم برساند .

بنابراین استفاده از ماسک گاز معمولی در چنین شرایطی موثر نخواهد بود .

سمیت دی کلرواتان برای انسان مانند کلروفرم است و شخص مسموم دچار بیهوشی زود گذر می شود که در صورت تنفس در هوای آزاد معمولا به حالت عادی می گردد.

اکسید  دتیلن  CH2- o-CH2 
اکسید دتیلن مایعی است بی رنگ و سیال که در حرارت معمولی محیط به گاز تبدیل می شود .

گاز این ماده شیمیایی 5/ 1 بار از هوا سنگین تر و دارای بویی شبیه اتر می باشد .

خاصیت حشره کشی آن در سال 1928 به وسیله Cotton و Roak کشف گردید.
این پژوهشگران ثابت کردند که مقدار 45 گرم اکسید دتیلن در متر مکعب قادر است تمام حشرات را از بین ببرند.

اکسید دتیلن در آب بسیار کم محلول است .

پس از پایان تدخین ، باقیمانده ی آن روی محصولات انباری به سرعت تجزیه شده و به گلیکول که یک ماده بی خطر است تبدیل می شود .

قدرت حشره کشی این ترکیب شیمیایی تا حدودی مانند :

سولفور کربن با هوا یک مخلوط قابل انفجار تشکیل می دهد .

برای جلوگیری از خطر اشتعال اکسید دتیلن را با اسید کربنیک تحت فشار مخلوط کرده و در ظروف فلزی محکم و مجهز به شیرتخلیه به بازار عرضه می کنند .

طبق نظرLepigre :

اختلاط یک قسمت اکسید دتیلن با 7 تا 8 قسمت اسید کربنیک از خطر اشتعال جلوگیری می کند.

در عمل یک قسمت اکسید دتیلن را با 7 تا 12 قسمت گاز  کربنیک مخلوط می کنند و در مبارزه با آفات :

غلات

حبوبات 

خشک بار

به کار می برند .

این اختلاط نه تنها از شعله ور شدن اکسید دتیلن جلوگیری می کند بلکه خاصیت حشره کشی آن را نیز فزونی می بخشد .

اثر اکسید دتیلن روی محصولات گیاهی :

اکسید دتیلن در بافت های گیاهی ضایعات مهمی به وجود می آورد .

به این جهت استفاده از این ماده در مبارزه با آفات و بذرهای مختلف باید با احتیاط کامل صورت بگیرد .
طبق نظر Steinkraus و همکارانش 1959:

برای از بین بردن عوامل بیماری قارچی و باکتریایی بعضی از بذرهای خشک مانند :

پیاز

لوبیا

یونجه

اسفناج

تربچه 

ذرت خوشه ای

که رطوبت آنها بین 5 تا 10 درصد است می توان این ترکیب را به کار برد .
Lepigre : اعلام کرده است که بعضی از میوه های رسیده را می توان تحت تاثیر اکسید دتیلن قرار داد

بدون آنکه آسیبی به آنها وارد شود ولی برعکس :

سبزیجات و بعضی دیگر از میوه ها مانند :

گلابی

هلو

سیب

لیمو

موز

گوجه فرنگی 

سیب زمینی
این گاز را تحمل نمی کنند .

به این جهت بهتر است قبل از هر اقدام آزمایش های مقدماتی به عمل آید .

در فشار متعارف هوا اکسید دتیلن قابلیت نفوذ زیادی ندارد به این سبب در مبارزه با آفات غلات توده شده و یا محصولات به هم فشرده مانند آرد به کار بردن این ترکیب شیمیایی مناسب نخواهد بود .
Hauk و همکارانش در سال 1955 نشان دادند که :

اکسید دتیلن روی ویتامین ب محصولات غذایی اثر نامطلوب می گذارد .
همچنین Ackerman و همکارانش در سال 1956 گزارش کردند:

این ترکیب سه نوع اسید آمینه :

هیستیدین 

متیونین 

لیسین
موجود در مواد غذایی را به طور محسوسی از بین می برد .

علاوه بر مطالب بالا Wesley و همکارانش در سال 1965 در محصولاتی که تحت تاثیر اکسید دتیلن قرار گرفته بودند موفق به کشف ماده ی کلرهیدرین اتیلن که ظاهرا سمی نیز هست شدند.

اگر این موضوع که مورد تایید گروه دیگری از محققان نیز هست درست باشد باید در به کار بردن این سم تجدید نظر شود .

برای مبارزه با آفات فرآورده های کشاورزی در شرایط خلاء نسبی معمولا مقدار 100 گرم در متر مکعب از مخلوط اکسید دتیلن را به مدت 3 ساعت در گرمای 20 تا 25 درجه سانتی گراد به کار می برند .

اکسید دتیلن علاوه بر خاصیت حشره کشی یک ماده میکروب کش نیز می باشد که با آن لوازم پزشکی و آزمایشگاهی را ضد عفونی می کنند .

به این جهت میوه هایی مانند :

خرما

انجیر 

برگ توتون

که قابلیت تخمیر دارند اگر در معرض این گاز قرار بگیرند نه تنها آفات آنها می میرند بلکه عوامل باکتریایی که سبب تخمیر می شوند نیز از بین می روند .

فرمولاسیون های مختلف از اختلاط اکسید دتیلن و گاز کربنیک برای مصرف در سیلوها وانبارهای بزرگ تهیه گردیده است که مهمترین آنها کارتکس میباشد.

از یک قسمت اکسید دتیلن و 9 قسمت گاز کربنیک تشکیل شده است .

کارتکس در ظروف فولادی وتحت فشار پرشده و به بازار عرضه گردیده است .

هر سیلندر مجهز به شیر تخلیه و حاوی 25 کیلوگرم کارتکس است .

مقدار مصرف کارتکس در مبارزه با آفات غلات بر حسب تغییرات درجه حرارت و رطوبت طبق جدول زیر است :
درجه حرارت برحسب سانتیگراد                       رطوبت                            زمان                                            مقدار 

        6الی 11                               کمتر از 15 درصد                    24 ساعت                                g/m3 640 ساعت

       7الی 12                                      ” ” ”                           ” ”                                        400 ”    “

       18 الی 25                                   ” ” ”                          18 ساعت                                   400 ” “

        بالای 25                                     ” ” ”                           ” ”                                         300 ” “

ترکیبات دیگری از اختلاط اکسید دتیلن و گاز کربنیک برای مصارف مختلف تهیه گردیده که مهمترین آنها :

اتکس Etox
است این ترکیب از 90 قسمت گاز کربنیک تشکیل شده است .

چون گاز اتکس قابل اشتعال است بنابراین مصرف آن باید زیر نظر کارگران آزموده و متخصص صورت بگیرد .

برای جلوگیری از ایجاد جرقه ناشی از الکتریسیته ساکن بایستی تمام دستگاه ها روی زمین قرار بگیرند .

استفاده از انرژی هسته ای در مبارزه با آفات انباری :
تشعشعات هسته ای با مقادیر مختلف می توانند آفات را در تمام مراحل از بین ببرند .

اگر این تشعشعات با مقادیر کم تابانیده شوند موجب عقیم شدن حشرات می شوند .

در سال 1895 اشعه ایکس به وسیله رنتگن Roentgen کشف گردید .

اندک زمانی بعد ضمن مطالعه خواص این اشعه قدرت عقیم کنندگی آن روی پستانداران مشخص گردید .

Runer در سال 1915 :

بررسی های خود را روی سوسک توتون serricorne Lasioderma ادامه و نشان داد که اگر حشرات کامل سوسک توتون با دزهای قوی پرتو یابی شوند :

افراد ماده به تخم گذاری طبیعی خود ادامه می دهند ولی تخم های گذاشته شده تفریخ نمی شوند .

در سال های 1935 و1955 پس از کشف اشعه گاما که از کبالت 60 ساطع می شوند .

خواص آن روی حشرات مورد مطالعه قرار گرفت و معلوم شد که این اشعه هم می تواند باعث عقیم شدن بشود و هم دزهای قوی آن می تواند باعث از بین رفتن حشرات بشود .

دز کشنده اشعه عبارت است از مقدار پرتو لازم برای کشتن یک گونه مشخص حشره در زمانی معین می باشد .

میزان حساسیت یک گونه حشره در مراحل رشدی مختلف نسبت به اشعه ی گاما یکسان نیست و معمولا این حساسیت در مرحله جنین و لاروی بیشتر از سایر مراحل زندگی می باشد .

برای از بین بردن تمام آفات خشکبار مقدار 100 کیلو راد کافی است و یا برای از بین بردن آفات میوه های خشک مانند :

شپشه ی دندانه دار 

شب پره هندی

مقدار 40 کیلو را در کلیه مراحل رشدی را از بین می برد .

البته واقعیت این است که اشعه ی گاما با دارا بودن قدرت نفوذی فوق العاده و انرژی عظیم روی تمام مولکولهای موادی که از آنها
عبور می کند اثر می گذارد و ممکن است در مسیر خود روی آنزیم ها ،ویتامین ها و مواد پروتئینی و سایر مواد اثر کرده و گاهی
باعث از بین رفتن آنها بشود و گاهی نیزدر اثر شکستن زنجیره های پروتئینی و بروز فعل و انفعالات شیمیایی پیچیده سبب پیدایش
ترکیبات سمی نیز بشود ولی برای اینکه اشعه ی گاما روی مواد غذایی جنین تغییرات نامطلوب به وجود بیاورد عموما دوزهای
بسیار قوی در ردیف میلیون ها راد لازم است .

خوشبختانه برای مبارزه با حشرات دزهای خیلی ضعیف و حداکثر چند درصد راد لازم است .

دشمنان طبیعی آفات انباری :

سن های شکارچی از خانواده های سن های گل Anthocoridae .

سن های قاتل از خانواده Reduviidae .
 
 از خانواده Reduviidae گونه های :

venator Amphibolus 

biannulipes Peregrinator

سن های جنس Orius

سن های کوچکی بوده و این سن ها شکارچی عمومی آفات انباری بوده و از تخم و لارو شب پره ها و سوسک های آفات انباری تغذیه می کند .

ولی لاروهای پروانه آرد kuehniella Ephestia 

شپشه آرد confusum Tribolium را ترجیح می دهد.

سن compestris Lyctocoris :

این سن از لارو سوسک ها و شب پره های آفت انباری تغذیه می کند و لارو شپشه دندانه دار :
surinamensis Oryzaeuphilus

بید غلات cerealella Sitotroga

را ترجیح می دهد.

این سن بصورت انبوه پرورش داده شده و در مبارزه بیولوژیک بکار می رود.

سن spp Xylocoris :

یکی از شکارچی های عمومی است و بخصوص :

شکارچی شب پره های جنس Cadra

شب پره هندی است Plodia interpunctella
سن های قاتلReduviidae بزرگتر ازسن های گل هستند.
بالغ biannulipes Peregrinator بطول 7-6 میلی متر است بالغین و پوره های به رنگ قهوه ای می باشند.

قطعات دهانی بصورت خرطوم کاملاً خمیده و قوی می باشد.
در خصوص اهمیت اقتصادی سن های شکارچی باید گفت که این سن ها در سطح وسیعی شکارچی آفات و کنه های انباری بوده و در کاهش خسارت آفات انباری مؤثر هستند .

فقط گاهی اوقات کارگران از نیش سن های قاتل خانواده Reduviidae گله مند هستند.

زنبورهای پارازیتوئید:

1 -زنبورهای پارازیتوئید از خانواده های Ichneumonidae :

افراد این خانواده بزرگ وطول بدن بیش از :

5 میلی متر

رگ بندی بالها کامل بوده

کمر بین سینه و شکم بلند است .

از گونه های مهم این خانواده گونه canescens Venturia را می توان نام برد.

که لارو شب پره های خانواده Pyralidae مانند :

Plodia

Ephesti

Cadra

Corcyra

را پارازیته می کند و لارو زنبور پارازیت داخلی است.

2 -زنبورهای خانواده Braconidae :

اندازه آنها متوسط و طول بدن بین 4-3 میلی متر رگ بندی بالها کامل 

کمر بین سینه 
شکم نسبتاً کوتاه می باشد.

لاروهای خانواده Pyralidae مانند :

Plodia

Cadra

Ephestia 

Corcyra

می باشد.

زنبورهای خانواده Pteromalidae :

اندازه کوچک بین 1.5 تا 3 میلی طول دارد 

رگ بندی بالا کاهش یافته بدن تیره یا برنگ فلزی است .

دارای گونه های مختلفی است مانند:
1 -calandrae Anisopteromalus که پارازیت داخلی لارو Sitophilus و Sitotroga می باشد.
2 -elegans Choetospila که پارازیت داخلی لارو بسیاری از سوسک های آفت انباری است.

Dinarmus laticeps -3  که پارازیت داخلی سوسک هایی مانند :

stegobium 

Lasioderma 

Rhyzopertha 

Sitophilus 
وغیره است.

زنبورهای خانواده Bethylidae :

اندازه کوچک بین 1.5 – 3 میلی متر

بالدار یا بدون بال 

بالدارها دارای رگبال های کم 
بدن تیره و یا فلزی است.

زنبور های این خانواده پارازیت خارجی سوسک ها مانند :

Anobiidae

Sitophilus

Oryzaephilus،
Cryptolastes

Ptininae 

شب پره هایی مانند:

Plodia

Ephestia

سوسکهای :

Tribolium 

Dermestidae

هستند.
زنبورهای خانواده Trichogrammatidae :

خیلی کوچک بطول کمتر از 0.5  میلی مت

رگ بندی بالها کاهش یافته است.

این زنبورها مانند spp Trichogramma  پارازیت داخلی تخم شب پره ها  spp Uscana پارازیت داخلی تخم سوسک ها مانند :

Callosobruchus می باشد.

زنبورهای پارازیت انتشار جهانی داشته و از مناطق سرد تا معتدل و مناطق خشک و گرم دیده می شوند.

از این زنبورها اکنون برای از بین بردن بقایای آفات انباری در کارخانه ها وبخصوص انبارهای خالی استفاده می شود.

استفاده ازانواع تله ها :
استفاده از تله ها ممکن است جهت پیش آگاهی و بررسی جمعیت حشرات بکار برده می شود.

بودن در یک وضعیت مثلا برای چند روز یا چند هفته ، تله ها اغلب می توانند مدرک خوبی جهت اثبات وجود یک آلودگی باشد.

خیلی از تله ها میتوانند حشرات را به مقدار زیاد جلب کرده و می توانند آنها را در سطح پایین نگه دارند.

تله ها را معمولاً به دو نوع میتوان تقسیم کرد :

آنهائی که بصورت فیزیکی کار می کنند 

آنهایی که با استفاده از یک طعمه جلب کننده مثلاً غذا یا فرمونهای جنسی و فرمونهای تجمعی کار می کنند.

انواع تله ها :

تله های چاک دار ( شکاف دارد) traps Crevice
بسیاری از آفاتی که به محصولات انباری حمله می کنند ترجیح می دهند که بدن خود را در میان اینگونه محصولات مخفی کنند .
این حشرات شکافها و درزها را بیشتر از محلهای باز ترجیح می دهند .

یک تله ای که دارای تعداد شکاف یا درز باشد حشرات را بیشتر به خود جلب می کند.
یک تله ساده چاک دار می تواند از یک تکه مقوای موج دار درست شود.

این تله ها به مقدار مؤثری در کشف و پیدا کردن شپش های کتاب .

spp Liposcelis و بعضی از قاب بالان مانند :

Tribolium 

Oryzaephilus

Cryptolestes

بکار روند.

کارایی این تله ها ممکن است بوسیله یک طعمه غذایی یا فرمون افزایش یابد.

تله های چاک دار برای پیدا کردن حشرات در انبارهای خالی و در انبارهای دارای محصولات انباری بکار می روند.

تله های چاله ای traps Pitfall
تله های چاله ای براساس این مسئله بکار می روند که بسیاری از حشرات افتاده در داخل آنها نمی توانند از دیواره عمودی آنها بالا بیایند.

تله های چاله ای ساده عبارتست از:

یک لیوان یا ظرف پلاستیکی که روی آنرا با یک توری می پوشانند .

اینگونه ظرفها را طوری در محصول انباری مثلاً غله می گذارند که قسمت بالایی ظرف همسطح غله توده شده باشد.

اگر اینگونه تله ها دارای مواد فرمونی باشد مؤثرتر خواهد بود.

اینگونه تله ها جهت به دام انداختن حشراتی مانند :

شپش کتاب Liposcelis

شپشه آرد Tribolium 

شپشه دندانه دار Oryzaephilus

Cryptolestes

بکار رود .

اما این تله ها حشراتی مانند :

Sitophilus 

domimca Rhizopertha

را کمتربه دام می اندازند.

تله های طعمه ای traps Bait
بعضی از مواد غذایی بخصوص آنهایی که دارای روغن می باشند باعث جلب حشرات انباری بمقدار زیاد می شوند.

این مواد شامل :
میوه های خشک 

خرنوب خشک

بادام زمینی 

برنج قهوه ای (سبوسدار)

می باشند.

تله های طعمه ای درجایی که سایر مواد غذایی کم می باشد بهتر کار می کنند .

مثلاً در مقام مقایسه در جایی که برنج سبوس دار باشد بهتر عمل می کنند تا جایی که برنج پوست کنده و آماده باشد.

تعدادی از شرکتهای سازنده تله ها اکنون به ساخت تله های با طعمه های غذائی روغن دار روآورده اند.

تله های نوری traps Light
بسیاری از حشرات به نور جلب می شوند خصوصاً به طیف سبز تا ماوراء بنفش ، تله های نوری از گذشته برای پیش آگاهی و حضور :

وجود سوسک توتون serricorne Lasioderma در صنایع دخانیات مورد استفاده قرار می گرفته اند.

متأسفانه شب پره های خانواده pyralidae مانند :

Cadra

 Ephestia 

plodia

به نور خیلی جلب نمی شوند و برای اینگونه حشرات بهترین تله ها ، تله های فرمونی می باشد.

تله های فرمونی traps baited- pheromone
فرمونها مواد شیمیایی هستند که حشرات به خارج از بدن ترشح می کنند و باعث جلب جنس مخالف خود و یا سایر اعضای گونه خود می شوند .

فرمونهای تجارتی که اکنون ساخته شده را می توان لوله حاوی آنها را در تله گذاشت تا فرمونها را بتدریج در طی چندین هفته یا چندین ماه رها کند.

فرمونهای جنسی ساخته شده برای شب پره هایی مانند :

Cadra

 Ephestia 

Plodia

بسیار مؤثر 

سوسک نان paniceum Stegobium 

شپشه های آرد

spp Tribolium 

سوسک دانه غلات

Rhyzopertha dominica

سوسک truncatus Prostephanus

variabile Trogoderma

بطور مؤثری مورد استفاده قرار می گیرند.

عرضه انواع سموم دفع آفات انباری با تعرفه دولتی به صورت مستقیم ارسال به سراسر ایران کلیک کنید .

مرکز آموزش ویدئویی رایگان استفاده از سموم دفع آفات کلیک کنید .

ارسال نظر جدید

سلام و عرض ادب
سپاس فراوان بابت این اطلاعات تخصصی که در اختیار عام جامعه قرار داده اید
بنده به نوبه خود تشکر فراوان دارم از اینکه آقای قدیری وقت خود را در اختیار جامعه ایرانی قرار میدهید .
در خصوص سموم مورد نیاز جهت نابودی آفات میخواستم بدونم از کجا میتونم تهیه کنم که مورد طمینان باشد

سلام دوست گرامی وظیفه ما اطلاع رسانی است و آقای قدیری لطف زیادی در این خصوص دارند .
عرضه محصولات به صورت مستقیم در بستر خدمات کشاورزی این سایت ارائه میشود .
برای ورود به بستر خدمات کشاورزی کلیک کنید .

سلام هیچ جای ایران اینقدر کامل توضیح نیست 😂😂
واقعا عرض میکنم کار شما عالیه جناب قدیری .
از اینکه این همه اطلاعات دقیق رو در اختیار ما ایرانیان قرار دادید سپاس فراوان .
همیشه و همه جا سربلند باشید

سلام و درود خدمت شما جناب آقای سلخوری .
دوستانی که در بستر های انجمن و کتابخانه اینترنتی این سایت در حال فعالیت هستند همه برای ساخت ایرانی با شکوه آستین بالا زده اند و در تلاش هستند مطالب را به صورت کامل بیان نمایند تا بتوانیم برای ایران و ایرانی قدمی مثمر ثمر برداریم .
در تمامی زمینه های علمی ، پژوهشی ، تحقیقات همیشه همراه شما ایرانیان عزیز هستیم .
طبقه بندی آفات انباری از نقطه نظر خسارات بخشی بسیار مهم برای کمک به تولیدات و نگهداری محصولات خوراکی و مصنوعی میباشد که در راستای جهش تولید نیاز به آماده سازی علوم اجرایی دارد .
در صورت وجود هر سوال مبهم این بستر میتواند شما را به صورت رایگان همراهی کند .
موفق و پیروز باشید .

گذاشتن نظر
پاسخ خود را بنویسید .