3

تعیین رنگ خاک به روش مانسل را شرح دهید ؟

 

سوال پاسخ داده شده
گذاشتن نظر
0

تعیین رنگ خاک به روش مانسل را شرح دهید ؟

8-1- مقدمه

رنگ خاک (Soil Colour) یکی از مشخصات فیزیکی خاک است که به راحتی قابل مشاهده و تعیین است. در صورت داشتن اطلاعات کافی از عوامل سازنده و مؤثر در رنگ خاک میتوان با تعبیر و تفسیر رنگ به برخی از خصوصیات خاک پی برد. مقدار مادهی آلی، میزان زهکشی و تهویه، کم و کیف هوادیدگی، املاح خاک و سطح آب زیرزمینی دائم و موقت از جمله خصوصیاتی هستند که با رنگ خاک ارتباط دارند.

کانیهای غالب تشکیل دهندهی خاکهای نواحی معتدله با هوادیدگی کم تا متوسط عموماً دارای رنگ روشن (سفید، شیری، شیری خاکستری و قهوهای رنگ پریده) بوده و طبعاً خاکهای این نواحی نیز دارای رنگ روشن خواهند بود. رنگهای قرمز یا متمایل به قرمز که بیانگر تخریب بالا در کانیهای خاک است، خاص خاکهای نواحی استوایی و نیمه استوایی میباشد. این خاکها به علت غنی بودن از اکسیدهای آهن و منگنز (XH2O.FeO3, MnO2) دارای رنگ قرمز تا نارنجی هستند. رنگ تیره در خاکهای نواحی معتدل با رطوبت کافی مربوط به وجود و پوسیدگی مواد آلی خاک است. مادهی آلی (هوموس) موجب تیرگی (سیاه، خاکستری تیره و قهوهای تند) رنگ خاک میگردد. عدم وجود مواد آلی در خاک سبب ایجاد رنگ قهوهای میگردد. وجود کانیهای آهن و منگنز و همچنین تجمع املاح باعث تغییر یا تعدیلاتی در این رنگها میشود. مثلاً خیلی از خاکهای نواحی حاره به علت غنی بودن از اکسیدهای آهن (هماتیت) با وجود داشتن مادهی آلی خوب دارای رنگهای متمایل به قرمز تیره هستند. در خاکهایی با زهکشی و تهویهی ناکافی یا کم، به علت عدم تجزیهی مادهی آلی و تجمع آن در لایههای سطحی، رنگ این خاکها معمولاً خاکستری تیره است. لایه های زیرین این خاکها به علت فقر مادهی آلی، به عکس دارای رنگ خاکستری و روشن و مایل به آبی هستند. وجود رگه یا لکههای رنگی زرد یا قرمز (Mottles (در تحت الارض این خاکها نشانگر وجود زهکشی ناکافی میباشد. بالا آمدن سطح آب زیر زمینی در ماههای مرطوب سال نیز باعث پیدایش رگه و لکههای رنگی (آسمانی یا خاکستری مایل به آبی) در لایه های خاک میشود. وجود اکسیدهای منگنز و مواد آلی در خاک سبب ایجاد رنگ تیره و وجود گچ سبب ایجاد رنگ سفید مایل به زرد میگردد.  خاکهائی که در مراحل ابتدائی تشکیل و تکاملاند (چون حاوی کانیهای اولیهاند)، رنگ روشن، شیری و سفید دارند.  هرچه رنگ خاک تیرهتر باشد، میزان دریافت اشعههای خورشیدی بیشتر و در نتیجه میزان هوادیدگی (Weathering ) خاک نیز بیشتر خواهد بود. لذا وجود اکسیدهای منگنز و مواد آلی در خاک سبب تسریع فرایند هوادیدگی میگردد. زهکشی نامناسب خاک سبب افزایش لیمونایت+3Fe (به رنگ خاکستری و خاکستری متمایل به آبی) میگردد و زهکشی   خوب و تهویهی مناسب خاک سبب افزایش هماتیت Fe+2 (به رنگ سرخ و زرد آجری) میگردد.

2 -8 -تشخیص و تعیین رنگ خاک
رنگ خاک به دو صورت کیفی و کمی قابل تعیین و بیان است.

8-2-1-  کیفی روش

در روش کیفی رنگ خاک پس از مشاهده، بررسی و مقایسه، بطور توصیفی بیان میگردد. عباراتی نظیر رنگ تیره، خاک قهوهای روشن و خاک قرمز تیره مثالهایی از بیان رنگ خاک بصورت کیفی است. از اشکالات اساسی روش کیفی این است که اولاً بیان رنگ بستگی به تشخیص و قضاوت فرد و همچنین سلیقهی وی در انتخاب کلمات برای رنگ دارد. ثانیاً مبادلهی اطلاعات مربوط به رنگ بین متخصصین مشکل است. در روش توصیفی تا جایی که امکان دارد بایستی از بکار بردن کلمات مخصوص محلی و کلمات مبهم و نارسایی توصیف رنگها اجتناب کرد.

8-2-2-روش کمی

2
در این روش رنگ خاک بوسیلهی مقایسهی خاک با رنگهای استاندارد دفترچه مانسل (BookColour Munsell )تعیین و به طور کمی بیان میگردد. دفترچهی مانسل از تعدادی قطعه رنگی کوچک که هرکدام را چیپ (Chip)مینامند تشکیل شده و هر قطعه بوسیلهی سه خصوصیت یا سه مختصات به نامهای هیو (Hue ،)ولیو (Value)و کروما (Chroma )مشخص میشود. برای تعیین رنگ خاک کافی است مقدار کمی از نمونهی خاک با قطعات رنگی دفترچه ی مانسل مقایسه شود. قطعهای که رنگش خیلی خوب با رنگ خاک مطابقت دارد انتخاب میشود. با نوشتن هیو، ولیو و کروما برای این قطعه و نسبت دادن آنها به خاک، رنگ خاک بطور کمی مشخص میشود. استفاده از دفترچهی مانسل در مقایسه با روش کیفی از دقت عمل بیشتری برخوردار است چرا که تعیین رنگ به وسیلهی مقایسه و تطبیق بوده و تقریباً فرم استاندارد دراد.

(Hue) هیو

طیف نور آفتاب از مجموعهی هفت اشعه با رنگهای بنفش، آبی، نیلی، سبز، زرد، نارنجی و قرمز تشکیل یافته است. رنگ بنفش در انتهای طیف با طول موج 0/35 میکرون و رنگ قرمز در انتهای دیگر طیف با طول موج 0/7 میکرون قرار دارد. طول موج بقیهی رنگها در حد فاصل بین این دو میباشد. رنگ یک جسم بستگی به طول موج اشعه یا اشعههایی دارد که از آن جسم منعکس و به چشم بیننده میرسد. اگر جسمی طیف نوری با طول موج بین 0/7 و 0/7 میکرون را منعکس نماید، رنگ جسم بین نارنجی و قرمز خواهد بود. هیو نشان دهندهی رنگ یا طول موج غالب در طیف نور منعکس یافته از جسم میباشد. هیوهای متداول برای خاک عبارتند از قرمز (R ،)نارنجی (YR ،) زرد (Y )، خاکستری یا آبی خاکستری (G یا BG )و خنثی (N .)هرکدام از هیوها تقسیم بندیهای جزئی تقسیم 5Y و 2.5Y به Y هیوی و 10YR و 7.5YR ،5YR ،2.5YR به YR هیوی، 10R و 7.5R ،5R به R هیوی. دارند نیز میشود. در این تقسیم بندی هیوی همراه با رقم 5 حداکثر خلوص رنگ را دارد. تقسیم بندی کامل هیوها در دفترچه مانسل آمده است. بنابراین 5R ،5YR و 5Y به ترتیب حداکثر قرمزی، نارنجی، و زردی را نشان میدهند. هیوهای Gray ،Gray Blue و Neutral اکثراً در خاکهای مناطق پست با زهکشی کم یا ناکافی دیده میشوند و هیوهای خاکهای مناطق نیمه خشک معمولاً YR است. (هیو از اعداد صفر تا 10 بیان شده که با افزایش عدد زردی بیشتر و قرمزی رنگ خاک کم میشود). هیوهای خاکهای مناطق حاره معمولاً R است. خاکهائی که دارای آهن اکسیدشدهی آبدار باشند، هیوی Y دارند. اگر از 5YR به سمت 10YR حرکت کنیم، رنگ نارنجی به زردی و اگر به سمت 5YR.2 برویم رنگ به قرمز میگراید.

(Value) ولیو

بیانگر شدت نور منعکس شده از سطح جسم بوده و به میزان سفیدی و سیاهی و یا روشنی و تیرگی رنگ جسم مربوط میشود. مقدار ولیو بین صفر و 10 متغیر است. ولیو صفر برای سطحی که ابداً نوری از خود منعکس نمیکند و بنابراین کاملاً تیره است و ولیو 10 برای سطح کاملاً سفید است. در دفترچهی مانسل مقدار عددی ولیو بین 5/2 تا 8 متغییر است.

(Chroma) کروما

بیانگر درجهی خلوص طول موج غالب در طیف نور منعکس شده است و بعبارتی درجهی خلوص هیو را نشان میدهد. با افزایش کروما هیو بوضوح مشاهده و مشخص میگردد. کروما بین صفر و 16 متغیر است ولی در دفترچه مانسل معمولاً بین 1 و 8 تغییر مینماید. سطوح کاملاً سفید، کاملاً سیاه و خاکستری (ترکیبی از سفیدی و سیاهی) هر سه دارای کرومای صفر هستند چون در طیف نور انعکاس یافته هیچ طول موجی حالت غالب ندارد، چنین رنگهایی دارای هیوی خنثی N) Neutral)خواهند بود. (اعداد بزرگتر نشان دهندهی خلوص بیشتر رنگ و اختلاط کمتر آن با رنگ خاکستری است).

8-2-2-1-نحوهی بیان رنگ خاک به روش کمی 

در بیان به روش کمی سه خصوصیت، به ترتیب هیو، ولیو و کروما نوشته میشوند. اگر قطعه ی رنگی از دفترچهی مانسل که بهترین تطابق را با رنگ خاک مورد آزمایش دارد، دارای هیو 5Y ،ولیو 6 و کروما 3 باشد، رنگ قطعهی مذکور و یا در واقع رنگ خاک3/6 5Y خواهد بود. معادل توصیف کیفی این رنگ زیتونی کمرنگ (Olive Pale)میباشد که در دفترچهی مانسل آمده است.

8-2-2-2-اثر رطوبت

طوبت خاک عامل مهمی است که رنگ خاک را تحت تأثیر قرار میدهد. رطوبت به طور کلی باعث افزایش تیرگی (افزایش Value) رنگ میگردد. چرا که ضریب انعکاسی خاک به دلیل قرار گرفتن یک لایه از آب بر روی خاک، تغییر میکند. مرطوب شدن خاک ممکن است منجر به کاهش ولیو تا 2 واحد نیز بشود. رطوبت کروما را بسته به نوع خاک کم و زیاد مینماید و هیو به ندرت تحت تأثیر رطوبت قرار میگیرد. در تشریح پروفیل خاک، رنگ هر افق بطور جداگانه و برای حالت مرطوب، تعیین و گزارش میشود. چنانچه رنگ خاک در حالت خشک اختلاف زیادی با رنگ در حالت مرطوب داشته باشد آنرا هم تعیین و گزارش میکنند. نقش ذرات تشکیل دهندهی خاک در رنگ آن تابع درصد وزن ذرات و سطح ویژهی آنهاست. مواد آلی و رسها به دلیل داشتن بیشترین سطح ویژه، بیشترین تاثیر را در رنگ خاک دارند.

8-3 – روش کار

8-3-1-تعیین رنگ خاک به روش کیفی

نمونههای خاکها را در اختیار شما قرار میدهند. آنها را کنار هم بگذارید و رنگ آنها را خوب مشاهده، بررسی و با هم مقاسیه کنید. آیا اختلاف محسوسی بین رنگ خاکها وجود دارد و میتوانید آنرا مشخص و بیان نمایید؟ پس از مشاهده و مقایسه و با استفاده از رنگهای مناسب (قرمز، قهوهای، زرد، زیتونی، خاکستری و …) و یا با استفاده از ترکیب رنگها و صفات (قهوهای، خاکستری، قهوهای زیتونی و …) رنگ هر خاک را مشخص و گزارش کنید.

8-3-2- تعیین رنگ خاک به روش کمی یا به روش استفاده از دفترچه ی مانسل

یک قطعه کاغذ سفید و کوچکی (حدود 10×10 سانتیمتر) را برداشته و مقداری از خاک مورد نظر را روی آن ریخته و آنرا بالای دفترچه مانسل نگه دارید. با مقایسه رنگ خاک و رنگ قطعات صفحهای از دفترچه که تطابق قطعات رنگی آن با نمونهی خاک بهتر از بقیهی صفحات است انتخاب و سپس از میان قطعات رنگی آن صفحه، قطعه رنگی که بهترین تطابق را دارد مشخص نموده و هیو، ولیو و کروما آنها را از روی دفترچه به روشی که قبلاً اشاره شد یادداشت نمایید. بعبارت دیگر اول هیو را تعیین نمایید و سپس ولیو و کروما را مشخص کنید. باید توجه داشت که تطابق کامل رنگ بین خاک و قطعات رنگی دفترچه مانسل به ندرت (دو درصد) اتفاق میافتد و بنابراین حداکثر تطابق و نه صد در صد مورد نظر است. رنگ کیفی و یا توصیفی برای هر قطعه رنگی در دفترچه به لاتین نوشته شده .

8-3-3-بررسی اثر رطوبت خاک بر روی رنگ آن 

ر روی شیشهی کوچکی که در اختیار شما قرار میگیرد مقدار کمی خاک مورد آزمایش را که قبلاً رنگ خشک آنها تعیین شده، ریخته و به وسیله آبفشان به آهستگی نمونهها را مرطوب (نه خیس) نمایید و به ترتیبی که برای نمونهی خشک انجام میدهیم رنگ نمونه های مرطوب را نیز تعیین نموده و بررسی کنید که آیا رطوبت بر روی هیو، کروما و ولیو در تمامی خاکها به یک اندازه تأثیر گذاشته است؟

منبع :

دانشگاه پیام نور، دانشکدهی علوم کشاورزی، گروه اب و خاک

جهت خرید انواع خاک مناسب برای بستر های کشاورزی و نیز خاک های مناسب گیاهان زینتی به صورت بسته بندی به بستر عرضه خاک و مشتقات وارد شوید . بستر خاک و مشتقات

جهت تماشای ویدئوی آموزشی رایگان وارد بستر مرکز آموزش شوید . بستر مرکز آموزش ویدئویی

سوال پاسخ داده شده
گذاشتن نظر
شما در حال مشاهده 1 از 1 پاسخ هستید ، برای دیدن همه پاسخها اینجا را کلیک کنید .
پاسخ خود را بنویسید .